Γιατί η Κρήτη εξακολουθεί να εμφανίζει χαρακτηριστικά μιας περιοχής σε ημιάγρια κατάσταση; Γιατί εκεί επανεμφανίζονται συμπεριφορές και φαινόμενα που θυμίζουν αποτυχημένα κράτη, όπως η Συρία ή η Λιβύη;
Η απάντηση δεν είναι απλή ούτε επιφανειακή. Η Κρήτη έχει αποκτήσει, μέσα από δεκαετίες πολιτικής ισχύος και θεσμικής επιρροής, υπερβολικά μεγάλη δύναμη μέσα στο κεντρικό κράτος. Κρητικοί πολιτικοί όλων των βαθμίδων — από βουλευτές και υπουργούς έως αυτοδιοικητικούς και παράγοντες — υπερεκπροσωπούνται στις δομές εξουσίας της χώρας.
Αυτό το δίκτυο αλληλεξάρτησης μεταξύ τοπικών ελίτ και κεντρικής εξουσίας έχει δημιουργήσει μια επικίνδυνη ισορροπία: την ανεκτικότητα απέναντι στο έγκλημα. Η εκλογική ανταπόδοση, οι προσωπικές σχέσεις, τα ρουσφέτια και οι πολιτικές εξυπηρετήσεις έχουν αντικαταστήσει τη λογοδοσία, τη δικαιοσύνη και την ευθύνη.
Κάθε φορά που μια βεντέτα, ένας φόνος ή μια ένοπλη σύγκρουση συγκλονίζει το νησί, το κράτος περιορίζεται σε ρητορικές καταδίκες, χωρίς καμία ουσιαστική συνέπεια για τους δράστες. Η νοοτροπία της ασυλίας έχει γίνει θεσμική κανονικότητα.
Παράλληλα, η νεοελληνική trash κουλτούρα έχει καταφέρει να ρομαντικοποιήσει τη βεντέτα. Δημοφιλή τραγούδια την εξυμνούν ως «αντρίκεια τιμή», τηλεοπτικές σειρές την παρουσιάζουν σαν δραματικό έπος και «μάθημα ζωής», ενώ σε ορισμένα πανεπιστημιακά τμήματα ανθρωπολογίας και κοινωνιολογίας γίνεται προσπάθεια να νομιμοποιηθεί θεωρητικά η εκδίκηση ως «πολιτισμικό φαινόμενο».
Κι έτσι, η εικόνα ενός «λεβεντομαλάκα» που οπλοφορεί, πυροβολεί στον αέρα ή απειλεί να «σβήσει» ένα χωριό επειδή κάποιος του έκλεψε τη γίδα, δεν προκαλεί οργή — προκαλεί θαυμασμό. Το φαινόμενο αντιμετωπίζεται ως ιδιομορφία της «κρητικής ψυχής», κάτι για το οποίο ο υπόλοιπος λαός πρέπει να δείχνει κατανόηση και σεβασμό.
Στην πραγματικότητα, όμως, δεν πρόκειται για παράδοση ούτε για πολιτισμό. Είναι ένδειξη κοινωνικής καθυστέρησηςκαι βαθιάς κρατικής αποτυχίας. Όταν η βία, η αυθαιρεσία και ο φόβος κυριαρχούν σε μια περιοχή, το κράτος δεν υπάρχει — ή υπάρχει μόνο για να προστατεύει τους ισχυρούς.
Και ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε:
Μετά το 1949, υπήρξε άλλη ένοπλη σύγκρουση στην Ελλάδα με δύο νεκρούς και δεκατέσσερις τραυματίες, πέρα από τα περιστατικά της Κρήτης;
Αν η απάντηση είναι «όχι», τότε η σιωπή μας απέναντι σε αυτό το διαρκές φαινόμενο δεν είναι ανοχή — είναι συνενοχή.
