Διευθύντρια-Φάρος Παιδείας: Η Τσοκαναρίδου Ζέφη στην Επιτυχία της Εορτής των Τριών Ιεραρχών
Καθήλωσε με την παρουσία της η Διευθύντρια του 2ου Δημοτικού Σχολείου Αργοστολίου, Τσοκαναρίδου Ζέφης.
Στην ομιλία της με τίτλο «Περί κενοδοξίας και όπως δει τους γονέας ανατρέφειν τα τέκνα», παρουσίασε με ιδιαίτερη σαφήνεια και ουσιαστικό λόγο μια εμπνευσμένη σύνδεση της πραγματείας του Ιωάννη Χρυσοστόμου για την αγωγή των παιδιών με την ανατροφή των Τριών Ιεραρχών από τις μητέρες τους.
Μέσα από ιστορικές και παιδαγωγικές αναφορές, ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της οικογένειας και ιδιαίτερα της μητέρας στη διαμόρφωση χαρακτήρων και αξιών, υπογραμμίζοντας τη διαχρονική σημασία της παιδείας, της ταπεινότητας και της ουσιαστικής μόρφωσης. Η ομιλία της άφησε έντονο αποτύπωμα στο κοινό, προκαλώντας προβληματισμό και συγκίνηση, και επιβεβαίωσε τον παιδαγωγικό και πνευματικό χαρακτήρα της εκδήλωσης.
Ολη η ομιλία της Διευθύντριας του 2ου Δημοτικού Σχολείου Αργοστολίου, κας. Τσοκαναρίδου Ζέφης.
«ΠΕΡΙ ΚΕΝΟΔΟΞΙΑΣ ΚΑΙ ΟΠΩΣ ΔΕΙ ΤΟΥΣ ΓΟΝΕΑΣ ΑΝΑΤΡΕΦΕΙΝ ΤΑ ΤΕΚΝΑ»: Μία σύνδεση της πραγματείας του Ιωάννη Χρυσοστόμου περί αγωγής παιδιών, με την ανατροφή των τριών Ιεραρχών από τις μητέρες τους.
Η σημερινή μέρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη των τριών Πατέρων της Ορθοδοξίας των μελιρρύτων ποταμών της σοφίας,που συνέβαλαν καθοριστικά στην πνευματική αφύπνιση του ελληνισμού και του χριστιανισμού.
Δίκαια καθιερώθηκαν Προστάτες των Γραμμάτων και της Παιδείας, διότι οι διαπρεπείς Ιεράρχες μας, θεμελίωσαν το πρότυπο της ελληνοχριστιανικής αγωγής το οποίο σφράγισε τηνελληνική συνείδηση με την ισχυροποίηση δύο κύριων συστατικών της εθνικής μας αυτογνωσίας, του ομόγλωσσου και του ομόθρησκου.
Συνεπαρμένοι από το πνευματικό κάλλος και το μέγα ηθικό ανάστημά τους, αναρωτιόμαστε, πώς ανατράφηκαν από τους γονείς και κυρίως από τις μητέρες τους, ώστε να εξελιχθούν σε λαμπρές προσωπικότητες; Το ερώτημα μπορεί να απαντηθεί μετά από μελέτη των συγγραμμάτων τους περί διαπαιδαγώγησηςτων νέων, εκ της οποίας προκύπτει η σύνδεση ανάμεσα στις απόψεις τους και στα βιώματα από την ανατροφή τους.
Το κείμενο «Περί κενοδοξίας και όπως δει τους γονέας ανατρέφειν τα τέκνα» που άφησε παρακαταθήκη ο ΙωάννηςΧρυσόστομος αντιπροσωπεύει ιδεολογικά και τους τρειςΙεράρχες, διότι οι αντιλήψεις τους για τη χριστιανική αγωγή εκπορεύονταν από την ανατροφή που έλαβαν από τις μητέρες τους η οποία ήταν ταυτόσημη, βάσει του κοινού ιδεώδους αγωγής που ενστερνίζονταν η Εμμέλεια, η Νόννα και η Ανθούσα.
Οι τρεις Πατέρες που εντρύφησαν στη μελέτη τηςαρχαιοελληνικής γραμματείας, μετουσίωσαν υπό το πρίσμα τηςχριστιανικής διδασκαλίας τις ακαδημαϊκές γνώσεις τους και δημιούργησαν μία αρμονική σύζευξη χριστιανικού ήθους και κλασικής μόρφωσης. Συστήνουν μεν τη θύραθεν παιδεία ως απαραίτητο εφόδιο για κάθε νέο, αλλά θεωρώντας την απολύτως στείρα χωρίς τη χριστιανική ηθική και τη συνεπακόλουθη ψυχοπνευματική ολοκλήρωση του ατόμου.
Η έννοια της αγωγής, κατά τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο,θεμελιώνεται στον προορισμό του ανθρώπου να μοιάσει στη χάρη του Δημιουργού και για αυτό τη θεωρεί υψίστη. «Της τέχνης ταύτης ουκ έστιν άλλη μείζων». «Τι γαρ ίσον του ρυθμίσαι ψυχήν και διαπλάσαι νέου διάνοιαν;». Η αγωγή λοιπόν είναι τέχνη με μεγάλη αναμορφωτική δύναμη: «η άμορφος ψυχή, εύμορφος γενέσθαι δύναται». Ο παιδαγωγός καλείται να την υπηρετεί ως τέχνη και με τις ικανότητές του, να συμβάλλει στην καλλιέργεια του νέου ανθρώπου ως ψυχοσωματική ενότητα που προορίζεται να μοιάσει στον Δημιουργό του. Το έπαθλον της καλής παιδείας είναι η μετάληψη αγιότητας, η απόκτηση αγάπης, ταπεινοφροσύνης, εγκράτειας, φιλανθρωπίας, μακροθυμίας.
Ο Ιωάννης επισημαίνει τον καθοριστικό ρόλο των γονέων για τη σωστή άσκηση της τέχνης της αγωγής. Τους αποκαλεί συνδημιουργούς του Θεού που ανατρέφουν και καλλωπίζουν ψυχές και τους προτρέπει να γίνουν οι γλύπτες και οι ζωγράφοι που θα φτιάξουν όμορφα δημιουργήματα.
Απαραίτητη προϋπόθεση για τη χρηστή διαπαιδαγώγηση θεωρεί την ηθική ζωή των γονέων, αφού όπως λέει η μεγάλη κληρονομιά που αφήνουν στα παιδιά τους είναι «η ευσέβεια η μένουσα και μη δαπανώμενη».
Υπογραμμίζει ότι η βούληση των γονέων να καλλιεργήσουν την αρετή στα παιδιά τους, καρποφορεί μόνο όταν παράγουν, με τη δική τους αταλάντευτη χρηστοήθεια, το επιθυμητό πρότυπο.
Τονίζει εμφατικά, ότι η αγωγή θα αποβεί ανεπαρκής χωρίς την προϋπόθεση της ενεργού συνειδητότητας των γονέων στην προσωπική τους στάση, συμβατή με αρετή και υψηλά φρονήματα, απαλλαγμένη από ευτελείς αξίες κι επιδιώξεις.
Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος της νόθευσης της διαπαιδαγώγησης από «κενοδοξία» δηλαδή από ματαιοδοξία κι εγωισμό. Όπως κατέγραψε ο Άγιος Ιωάννης, «η κενοδοξία, όψιν γαρ έχει μόνην λαμπράν, τα δε ένδον αυτής ουκέτι κενά μόνον, αλλά και ατιμίας ανάμεσα και ωμής γέμει τυραννίδας», δηλαδή, η έπαρση, έχει όμορφη όψη, το εσωτερικό της όμως, δεν είναι μόνο κούφιο, αλλά και γεμάτο από ατιμία και ωμή τυραννικότητα.
Αν η αγωγή ενδυθεί τη ματαιοφροσύνη, η εκπαίδευση εκκολάπτειάτομα χωρίς ενσυναίσθηση, διαμορφώνει προσωπικότητες αυταρχικές, τυραννικές, που επιβάλλουν μονομερώς τη θέλησή τους, αγνοώντας τους άλλους και γι’ αυτόν τον λόγο ο Ιεράρχης μας, αποδοκιμάζει τους γονείς που πορεύονται και συγχρόνως καθοδηγούν τα παιδιά τους με υλόφρονες, ματαιόδοξους στόχους. Οι εγωκεντρικές επιδιώξεις, λέγει, δεν μπορεί να είναι η κινητήρια δύναμη της πνευματικής ανάπτυξης των παιδιών. Και βέβαια θεωρεί θεμιτό να εκπαιδεύονται τα παιδιά για την ευημερία της διαβίωσης, χωρίς όμως αυτή η εκπαίδευση να γίνεται αυτοσκοπός, αλλά να είναι το υπόβαθρο της πνευματικής τελειοποίησής τους. Να επιδιώκουν να επιτύχουν στη ζωή, όχι μεόραμα «να γίνουν επί γης ευδόκιμοι» αλλά «εν ουρανώευδόκιμοι». Έγραψε: «ουδαμόθεν την διαστροφήν γίγνεσθαι των παίδων αλλ΄εκ της περί τα βιωτικά μανίας». Επιμένει ολόψυχα, ότι δεν αρκεί η εξασφάλιση υλικών αγαθών για να αναθρέψουν οι γονείς τα παιδιά αλλά πρωτίστως με δικό τους συνειδητό παράδειγμα ενάρετου χριστιανικού βίου, με σεμνότητα κι εγκράτεια, να φροντίσουν για την καλλιέργεια ανόθευτης αρετής των παιδιών τους.
Γι’ αυτό και αναγνωρίζει με ποιοτικά κριτήρια τον τίτλο του γονέα:«Όχι το τεκνοποιείν αλλά το ανατρέφειν τέκνα δίνει το ουσιαστικό περιεχόμενο στον τιμητικό ρόλο «Γονέας». Αναγνωρίζει εκείνουςπου θεωρούν υψίστης σημασίας την αγωγή της ψυχής, πέρα από τη φροντίδα της σωματικής ευεξίας. Που δεν κουράζονται να επιθεωρούν καθημερινά, προτερήματα και ελαττώματα, ποια να προσθέσουν και ποια να εξαλείψουν, κατά τη σμίλεψη της ψυχής των παιδιών. Που συμπαραστέκονται σαν φύλακες άγγελοι, γιατί «η νεότητα», λέει «μοιάζει με άλογο αδάμαστο, επιρρεπές στην πτώση. Τα νεαρά άτομα διακρίνονται από απερισκεψία και αστάθεια. Κατά συνέπεια, για να βρει την ειρηνική της πορεία η ψυχή του παιδιού, χρειάζεται νόμους. Και είναι οι γονείς που καλούνται να ορίσουν τους νόμους, να θέσουν τα όρια και τις κυρώσεις για να τιθασεύσουν τις ορμές, τα τυφλά ένστικτα, τις παράλογες επιθυμίες και τις βλαβερές τάσεις των νεαρών». Μάλιστα, τους εφιστά την προσοχή, για τον έλεγχο στις πύλες των αισθήσεων των παιδιών, απ’ όπου εισέρχονται εικόνες, ακούσματα και ιδέες που απειλούν να διαβρώσουν το έργο της ηθικής εξύψωσης του παιδιού.
Ο Άγιος Πατέρας κατακεραυνώνει όσους καυχιούνται για τη ρηχή επιφανειακή φροντίδα. «Νόμισον, αγάλματα χρυσά έχειν επί τας οικίας, τα παιδία». Υπονοεί κι εδώ, οι γονείς να μην τα ανατρέφουν κενόδοξα, ασπαζόμενοι μάταιες αξίες. Αντίθετα. Να φροντίσουν για τις βαθύτερες ανάγκες των τέκνων τους, επιμελούμενοι τον άριστο στολισμό της ψυχή τους.
Οι απόψεις του Ιωάννη Χρυσόστομου για την αγωγή των παιδιών, παραμένουν διαφωτιστικές και αξιοποιήσιμες μετά από 1700 χρόνια. Η διαπίστωση ότι το έργο του γονέα και κάθε παιδαγωγού είναι αναποτελεσματικό χωρίς υπέρβαση και μόχθο, ισχύει και σήμερα. Παραμένει όμως, εξίσου ακατάλυτη, η σημασία της χριστιανικής αγωγής, ως θεματοφύλακας αξιών μέσα από τις οποίες οι γονείς θα αναδείξουν άξια τέκνα.
Με προσήλωση προς μία ολοκληρωμένη ηθική και πνευματική εξύψωση, διαπαιδαγώγησαν τα παιδιά τους η Εμμέλεια, η Νόννα και η Ανθούσα, οι τρεις μητέρες των Ιεραρχών, οι οποίες είχανκοινή ιδεολογική αφετηρία και ταυτόσημο προσανατολισμό αγωγής.
Τρεις διαφορετικές φυσιογνωμίες, αλλά με την ίδια αφοσίωση σταχριστιανικά ιδεώδη και με όμοια, τα κύρια γνωρίσματά τους,όπως, σεμνότητα, ευγένεια, ταπεινοφροσύνη, καρτερία, δοτικότητα.
Με ένα ακόμη κοινό προσόν, εκείνο της ακεραιότητας χαρακτήρα, της συνέπειας μεταξύ λόγου και έργων, με το οποίο έστρεψαν αβίαστα τα παιδιά τους προς το επιθυμητό υπόδειγμα συμπεριφοράς.
Για τη μητέρα του Εμμέλεια ο Μέγας Βασίλειος ομολογεί: «Ἐκ παιδὸς ἔλαβον ἔννοιαν περὶ Θεοῦ παρὰ τῆς μακαρίας μητρός μου» και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος σημείωσε: «Η Εμμέλεια καταγόταν από γένος ένδοξο και αρχοντικό, αλλά από τα πλούτη και τη λαμπρή καταγωγή της δεν επηρεαζόταν. Αγωνιζόταν να ζήσει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και τον λόγο του Θεού».
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει για την Εμμέλεια ότι υπήρξε πολύτεκνος και καλλίτεκνος. Της εδόθη η χάρις της πολυπαιδίαςκαι της ευτεκνίας.
Μητέρα μακαρία! Φιλανθρωπότατη! Ενέπνευσε με το παράδειγμά της τα εννέα τέκνα της να αφοσιωθούν σε ευγενή έργα.
Όταν η αγία Εμμέλεια εκοιμήθη ο Γρηγόριος ο Θεολόγος την αποχαιρέτισε με λόγια όπως:
«Η Εμμέλεια απέθανε. Ποίος το είπε;
Αυτή βεβαίως τόσων και τέτοιων παιδιών
προσέφερε φως εις την ζωήν..
Ιδού, μοναδική μεταξύ των ανθρώπων!
Αυτό είναι το ιερόν βραβείον
της ευσεβείας σου,
ω ευγενεστάτη όλων,
η τιμή των παιδιών σου
να γίνουν ουρανοπολίτες».
Η Νόννα, η μητέρα του Γρηγορίου είχε βαθιά θεολογική καλλιέργεια και αδαμάντινο χαρακτήρα.
Ο Άγιος, σημείωσε για τη μητέρα του: «Βλαστὸς ἐκ ῥίζης ἱεράς καὶ εὐσεβοῦς η Νόννα, ήταν το εγκαλλώπισμα και η χαρά της οικογένειας». Κι επίσης σχολίασε: «Άλλη φημίζεται για κόπους της μέσα στο σπίτι, άλλη για σύνεση ή ομορφιά, άλλη για προσευχές, άλλη για ελεημοσύνη, για έργα ευσεβείας ή περίθαλψη πτωχών. Η Νόννα καλοτυχίζεται για όλα αυτά μαζί».
Η αγία Νόννα μεγάλωσε τα τρία παιδιά της με την αγία Γραφή στα γόνατα και με τη φροντίδα να βασιλεύει στο σπίτι της, η ειρήνη του Θεού και υπεράφθονη αγάπη. Επιθυμούσε να αναδείξει,«ενάρετους ανθρώπους», «χριστοφόρους ναούς», «αθλητάςεπουρανίους».
Ο Άγιος Γρηγόριος, έχοντας λάβει το υπέρλαμπρο φως ευσεβείας από τη μητέρα του Νόννα, μας συμβουλεύει: «Πρώτα να γίνεις φως και μετά να φωτίσεις το παιδί σου».
Η αγία Νόννα έζησε ως νοσταλγός του ουρανού. Μιλούσε για «τον απύθμενο ωκεανό της θείας ωραιότητας και μετάγγιζε τον πόθο της για την αιωνιότητα.
Η μητέρα του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, Ανθούσα λεγόταν και μέσα στην καρδιά της άνθιζαν οι χριστιανικές αρετές. Καταγόταν από εύπορη κι ευγενή οικογένεια και διακρινόταν για τη μεγάληπίστη κι αγάπη της στον αληθινό Θεό.
Από πολύ μικρή μυήθηκε στα διδασκαλία του Ιησού και σ όλη της τη ζωή έλαμπε από το χριστιανικό μεγαλείο που ένιωθε βαθιά στη ψυχή της.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος έγραψε για την Ανθούσα, ότι, ως χριστιανή χήρα μητέρα, αληθώς τεκνοτρόφησε και ήταν η προστατευτική φτερούγα για τη σωτηρία του. Υπέμενε τα πάντα αντλώντας δύναμη από την πίστη της και επαναλάμβανε διαρκώςότι δεν υπάρχει πιο μεγάλη περιουσία, πιο ανέκφραστος πλούτος, από την αρετή.
Την Ανθούσα θαύμασε πολύ και ο μεγάλος ρητοροδιδάσκαλος του Ιωάννη, ο Λιβάνιος, (φανατικός ειδωλολάτρης). ο οποίοςκάποια στιγμή αναφώνησε εγκωμιαστικά: «Αλήθεια! Τι είδους γυναίκες υπάρχουν μεταξύ των Χριστιανών»!
Η Ανθούσα ένιωσε τη μεγαλύτερη ευτυχία όταν ο Ιωάννης σε ηλικία 21 ετών, βαπτιζόμενος, ασπάστηκε επίσημα τον Χριστιανισμό. Έζησε ειρηνικά άλλα δύο χρόνια κι «εκοιμήθη εν Κυρίω» σε ηλικία 43 ετών.
Οι πάνσοφοι και θεοφόροι Ιεράρχες μας, ευτύχησαν να ανατραφούν με αγάπη και σεβασμό, από ευσεβείς χριστιανές μητέρες και να λάβουν «μετάληψη αγιότητας».
Η αγωγή τους, διαποτισμένη από σεμνότητα, ήθος και διανοητική εμβάθυνση, σε πλήρη αντίθεση με την «κενοδοξία» γονέων που καταδίκασε ο Ιωάννης Χρυσόστομος, ήταν εκμαγείο άξιων τέκνων ικανών να πορευτούν στη ζωή, αυτόνομα, με ευθυκρισία, τόλμη και υψηλές ιδέες.
Οι Άγιες Εμμέλεια, Νόννα και Ανθούσα έγιναν σύμβολα μητρικής ανατροφής στη χριστιανική παράδοση, Εορτάζονται και σειδιαίτερες ημερομηνίες, αλλά και τιμώμενες από κοινού, κάθε πρώτη Κυριακή μετά την εορτή της Υπαπαντής. (Φέτος, στις 8 Φεβρουαρίου)
Και ολοκληρώνω με την ευχή, το παράδειγμά τους να φωτοβολεί αστείρευτα στους αιώνες..
