Ένα μάθημα που αλλάζει κοινωνίες

Περιστατικά βίας, σχολικός εκφοβισμός, καταπατήσεις δικαιωμάτων, πόλεμοι σε πολλά σημεία της γης. Εικόνες σαν κι αυτές καταλαμβάνουν καθημερινά τις πρώτες θέσεις στα δελτία ειδήσεων. Κι όμως, η κοινωνία μοιάζει να μην συγκλονίζεται πια. Όχι επειδή οι άνθρωποι έπαψαν να νοιάζονται για τον συνάνθρωπό τους, αλλά επειδή σταδιακά συνηθίσαμε. Συνηθίσαμε να βλέπουμε την αδικία να προβάλλεται ως καθημερινότητα. Αυτή η εξοικείωση, σε συνδυασμό με την άγνοια γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα, οδηγεί συχνά στην απάθεια και στην έλλειψη ενσυναίσθησης, που χαρακτηρίζει ένα μέρος της σύγχρονης κοινωνίας. 

Στο σχολείο λοιπόν μαθαίνουμε να λύνουμε εξισώσεις, να αναλύουμε ποιήματα και να αποστηθίζουμε ιστορικές χρονολογίες. Ωστόσο σπάνια διδασκόμαστε πώς να κατανοούμε πότε κάποια πράξηέχει ξεπεράσει τα όρια ή πότε παραβιάζονται βασικά ανθρώπινα δικαιώματα. Σε μια εποχή που οι αξίες δοκιμάζονται, η εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη μετάδοση γνώσεων. Η καλλιέργεια συνείδησης γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη διαμόρφωση πιο ευαισθητοποιημένων και υπεύθυνων πολιτών. Σε αυτό μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά η διδασκαλία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, που πρέπει να αποτελεί βασικό μέρος της σχολικής παιδείας. Μέσω του μαθήματος αυτού τα παιδιά θα έρθουν σε επαφή όχι μόνο με τα δικά τους ατομικά δικαιώματα, αλλά και με τα δικαιώματα των γύρω τους.

Μαθαίνοντας λοιπόν στα παιδιά ή αλλιώς στους ανθρώπους του μέλλοντος για τα δικαιώματα τους,επιτυγχάνουμε την προστασία τους από αδικίες. Γνωρίζοντας τα δικαιώματα μας μπορούμε να αντιλαμβανόμαστε και να αντιδρούμε σε αδικίες όπως η βία, η εκμετάλλευση και οι διακρίσεις. Επιπλέον , το μάθημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχει την δυνατότητα να καλλιεργήσει τον σεβασμό και την ισότητα ευκολότερα και γρηγορότερα από κάθε απλή ομιλία περί του θέματος. Έτσι θα μειωθούν σημαντικά τα φαινόμενα ρατσισμού, καθώς θα έχει καλλιεργηθεί ο σεβασμός για άτομα διαφορετικού φύλου, θρησκείας, εθνικότητας ή κουλτούρας. Επίσης, οι μελλοντικοί πολίτες της κοινωνίας θα έχουν την ικανότητα να κατανοούν καλύτερα πολλά διεθνή ζητήματα που συνδέονται με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η φτώχεια, οι πόλεμοι, η προσφυγιά, και να κρίνουν ανεπηρέαστοι από τις απόψεις άλλων.

Η ιστορία δείχνει ότι όταν οι κοινωνίες αγνοούν τα ανθρώπινα δικαιώματα, μπορεί να οδηγηθούν σε καταστροφές όπως διώξεις , γενοκτονίες και πολέμους. Πριν την πλήρη ανάπτυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προηγήθηκαν δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, οι οποίοι υπήρξαν και η αφορμή για την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και τις Συμβάσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η εμβάθυνση στα δικαιώματα και σε ηθικές αξίες ήταν αποτέλεσμα αντίδρασης σε ακραίες αδικίες και φρικαλεότητες. Μετά λοιπόν από αυτές τις τραγικές περιόδους η διεθνής κοινότητα συνειδητοποίησε πόσο σημαντικό είναι οι άνθρωποι να γνωρίζουν και να υπερασπίζονται τα δικαιώματα όλων. Άρα, η διδασκαλία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο σχολείο θα βοηθήσει τις νέες γενιές να αναγνωρίζουν από νωρίς τις αδικίες και να μην επιτρέπουν να επαναληφθούν τραγωδίες.

Τέλος, το μάθημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να ενταχθεί στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα των μαθητών, χωρίς να υποβαθμίζεται  ή να θεωρείται  ώραδιασκέδασης και ξεκούρασης για μαθητές και καθηγητές. Σημαντικό είναι το μάθημα να έχει τη μορφή διαλόγου και όχι μιας διδασκαλίας μονότονης, που χρειάζεται διάβασμα και αποστήθιση, ώστε να επιτυγχάνει ουσιαστική κατανόηση. Όπως συνειδητοποίησα από την προσωπική μου εμπειρία στο Πρόγραμμα «Μαθητές σε Ρόλο Διπλωμάτη», με βιωματικές δράσεις και συμμετοχή σε προσομοιώσεις οργάνων διεθνών οργανισμών, τα παιδιά θα έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους πάνω σε θέματα που τα αφορούν άμεσα και να προβληματιστούν. Μόνο μέσα από μια ουσιαστική και βιωματική εκπαίδευση μπορεί να γίνει αποτελεσματική η διαμόρφωση ηθικών αξιών της νέας γενιάς.

Επομένως, το σχολείο του σήμερα οφείλει να εντάξει ουσιαστικά το μάθημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εκπαιδευτικό του σύστημα. Όχι μόνο για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, του σεβασμού και των ηθικών αξιών των μαθητών, αλλά και για τη διαμόρφωση μιας δικαιότερης κοινωνίας. Άλλωστε, ακόμη και μία πράξη βίας, κακοποίησης ή καταπάτησης δικαιωμάτων να αποτραπεί χάρη σε αυτό το μάθημα, τότε ο στόχος του έχει ήδη επιτευχθεί. Πώς μπορούμε να περιμένουμε ένα ευοίωνο μέλλον, αν δεν θέσουμε σήμερα τις σωστές βάσεις; Αν θέλουμε μια καλύτερη κοινωνία αύριο, πρέπει να ξεκινήσουμε από τα παιδιά του σήμερα. Γιατί μια κοινωνία που δεν διδάσκει τον σεβασμό, μαθαίνει να ζει με την αδικία.

                     Έρικα Μοσχοπούλου, μαθήτρια του 2^ουΓυμνασίου Αργοστολίου