Η Ιθάκη κουβαλά ακόμη τις μνήμες μιας εποχής όπου η Μακριά Πούντα αποτελούσε το κέντρο μιας από τις μεγαλύτερες επιχειρηματικές δραστηριότητες που γνώρισε ποτέ το νησί. Τα «Ιχθυοτροφεία Ιθάκης Α.Ε.», που ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1980, λειτούργησαν για τριάντα δύο χρόνια και αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για την τοπική οικονομία, προσφέροντας θέσεις εργασίας και εξωστρεφή παραγωγή σε μια περίοδο που η ιχθυοκαλλιέργεια στην Ελλάδα αναπτυσσόταν ραγδαία.
Η επιχείρηση άντεξε για δεκαετίες, όμως η οικονομική κρίση, ο διεθνής ανταγωνισμός και η πίεση στον κλάδο οδήγησαν τελικά στη χρεωκοπία της το 2012. Μετά το κλείσιμο, η περιοχή παρέμεινε για τρία με τέσσερα χρόνια υπό στοιχειώδη φύλαξη, ώστε να αποτραπούν κλοπές και φθορές, ενώ στη συνέχεια η έκταση πέρασε στον έλεγχο των τραπεζών που είχαν χρηματοδοτήσει την εταιρεία. Σήμερα, υπάρχει ήδη επενδυτικό ενδιαφέρον για τη δημιουργία τουριστικής μονάδας, όμως το παρελθόν της μονάδας εξακολουθεί να βαραίνει την περιοχή.
Η αποχώρηση της εταιρείας δεν συνοδεύτηκε από καμία περιβαλλοντική αποκατάσταση. Όπως επισημαίνει ο Γιώργος Λίλας, εκπαιδευτής καταδύσεων και μέλος της Επιτροπής Τουρισμού του Δήμου Ιθάκης, η εταιρεία έφυγε αφήνοντας πίσω της κλωβούς, εξοπλισμό και υλικά που ρύπαιναν τον βυθό και τις ακτές, δημιουργώντας κινδύνους για τη θαλάσσια ζωή, την τοπική κοινωνία και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Πλαστικοί σωλήνες, σίδερα, δίχτυα, τσιμεντόλιθοι, σημαδούρες και τεράστιες ποσότητες φελιζόλ είχαν διασκορπιστεί σε όλη την περιοχή, ενώ ο χρόνος και η εγκατάλειψη επιδείνωναν συνεχώς την κατάσταση.
Το πλήγμα ολοκληρώθηκε με τον κυκλώνα «Ιανό». Από τα είκοσι πέντε κλουβιά που είχαν απομείνει στη μονάδα, τα επτά αποκολλήθηκαν και παρασύρθηκαν στη θάλασσα, χωρίς να εντοπιστούν μέχρι σήμερα. Στις παραλίες της περιοχής, η εικόνα ήταν αποκαρδιωτική: φελιζόλ διαλυμένο σε μικροσκοπικά σφαιρίδια, πλαστικές σημαδούρες, μεγάλα μεταλλικά κομμάτια και σκουριασμένα υλικά κάλυπταν ολόκληρη την επιφάνεια, μετατρέποντας έναν φυσικό κόλπο σε σκηνικό περιβαλλοντικής εγκατάλειψης.
Η απάντηση ήρθε από την κοινωνία της Ιθάκης. Μια ομάδα περίπου σαράντα πέντε ανθρώπων εργάστηκε αδιάκοπα επί οκτώ ημέρες για να καθαρίσει την περιοχή. Η προσπάθεια ήταν τιτάνια, καθώς συγκεντρώθηκαν και απομακρύνθηκαν εβδομήντα πέντε τόνοι απορριμμάτων, από πλαστικούς σωλήνες και σίδερα μέχρι δίχτυα, τσιμεντόλιθους και τεράστιες ποσότητες φελιζόλ που είχαν διαλυθεί και είχαν εισχωρήσει στον βυθό και στις ακτές. Ο καθαρισμός αυτός δεν ήταν απλώς μια περιβαλλοντική παρέμβαση, αλλά μια πράξη αποκατάστασης της αξιοπρέπειας ενός τόπου που είχε αφεθεί στη μοίρα του.
Σήμερα, η Ιθάκη προσπαθεί να κλείσει έναν κύκλο που άφησε πίσω του πληγές. Η περιοχή της Μακριάς Πούντας μπορεί να αποτελέσει χώρο νέων επενδύσεων και ανάπτυξης, όμως η ιστορία των Ιχθυοτροφείων υπενθυμίζει ότι κάθε οικονομική δραστηριότητα οφείλει να συνοδεύεται από σεβασμό στο περιβάλλον και στην κοινωνία. Το νησί στρέφεται πλέον σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης, επιδιώκοντας να αφήσει πίσω του τις σκιές του παρελθόντος και να προστατεύσει τον φυσικό του πλούτο, ώστε να μην επαναληφθούν τα λάθη μιας άλλης εποχής.
