Η παρουσία του Ηλία Μπεριάτου στην δημόσια σφαίρα αλλά και στον δημόσιο διάλογο τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο για σχεδόν μισό αιώνα είναι έκδηλη, γνωστή, και κυρίως πολυεπίπεδη, καθώς συνδέεται με τους διαφορετικούς ρόλους που έχει επιτελέσει. Θα θέσω, αυθαίρετα ίσως, σε πρώτη μοίρα τον ρόλο του ειδικού επιστήμονα της χωροταξίας και πολεοδομίας και πανεπιστημιακού καθηγητή, θεωρώντας ότι αυτή του η ιδιότητα καθόρισε σε μεγάλο βαθμό το στίγμα της δράσης του στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο. Θα τοποθετούσα στη συνέχεια, αλληλένδετες, τις ιδιότητες αφ’ ενός του πολιτικού και επιτελικού στελέχους και αφ’ ετέρου του ενεργού πολίτη. Πολλοί είναι οι επιστήμονες και πανεπιστημιακοί που διατυπώνουν στο έργο τους θεωρίες και προτείνουν λύσεις για ζητήματα της κοινωνίας. Ωστόσο η πολιτική και η άσκηση διοίκησης είναι σε μεγάλο βαθμό απόφαση ανάμεσα σε πολλές προτεινόμενες λύσεις – απόφαση και εφαρμογή μιας εφικτής και όχι ουτοπικής λύσης, μια και η πολιτική και η διοίκηση καλούνται να αντιμετωπίσουν άμεσα καθημερινά προβλήματα και ταυτόχρονα να «σκέφτονται» μακροπρόθεσμα. Και εδώ ο κ. Μπεριάτος διαδραμάτισε επιτελικό ρόλο σε τοπικό, περιφερειακό αλλά και εθνικό επίπεδο: Νομάρχης, επικεφαλής παράταξης στο Περιφερειακό Συμβούλιο, σύμβουλος και γραμματέας σε Υπουργεία, Βουλευτής Επικρατείας. Κλήθηκε να πάρει ή/και να εφαρμόσει συγκεκριμένες αποφάσεις, με δεδομένες τις επιστημονικές και πολιτικές του θέσεις. Και, τέλος, όλη την πορεία του διατρέχει η ιδιότητα του ενεργού πολίτη, τόσο μέσα από τις δράσεις του Ιδρύματος Κεφαλονιάς και Ιθάκης όσο και από τις προσωπικές του παρεμβάσεις σε πολλά τοπικά και υπερ-τοπικά ζητήματα (που και αυτά σε κάθε περίπτωση αφορούν την τοπική κοινωνία). Ο Ηλίας Μπεριάτος με όλες τις παραπάνω ιδιότητες δεν δίστασε και δεν διστάζει να πάρει θέσεις, να πει άβολες αλήθειες, αναλαμβάνοντας κάθε φορά το κόστος των απόψεων και αποφάσεών του.
Τα τελευταία χρόνια ο Ηλίας Μπεριάτος έχει προσθέσει στη μακρά σειρά των επιστημονικών δημοσιευμάτων του και κάποια βιβλία που θα μπορούσε κανείς εκ πρώτης όψεως να τα πει «απολογιστικά»: Το 2023 άνοιξε αυτό τον κύκλο το βιβλίο Οργάνωση του χώρου, δομημένο περιβάλλον και κτισμένη κληρονομιά στην Κεφαλονιά (εκδόσεις Λογότυπο). Το 2024 ακολούθησαν οι Παρεμβάσεις για το φυσικό και δομημένο περιβάλλον (και όχι μόνο) στην Κεφαλονιά, ενώ το 2025, δημοσιεύτηκαν, με τίτλο Μηνύματα για το περιβάλλον, κείμενα που εκπορεύτηκαν από την τριακονταετή δραστηριοποίηση του Ιδρύματος Κεφαλονιάς και Ιθάκης, και τα οποία έχουν το «αποτύπωμα» της δικής του γραφίδας. Φέτος, αυτή η σειρά συμπληρώνεται με το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε σήμερα και είναι επικεντρωμένο στην πόλη του Αργοστολίου, το μεγαλύτερο πολεοδομικό συγκρότημα του νησιού, με τίτλο Αργοστόλι: Δοκίμιο πολεοδομικού προσανατολισμού (κατάλληλο και για μη πολεοδόμους).
Το βιβλίο λοιπόν εστιάζει στην πόλη του Αργοστολίου, η οποία, σύμφωνα με την τελευταία απογραφή (2021) έχει μόνιμο πληθυσμό 10.120 κατοίκους, και αν προσθέσουμε τα Κοκολάτα, τα Κομποθεκράτα και τις Μηνιές ο πληθυσμός αγγίζει τις 11.000 (10.982). Μια λεπτή λωρίδα γης η οποία συγκεντρώνει το 30.5% του συνολικού μόνιμου πληθυσμού του νησιού (36.064), αλλά ως πόλη με όλες τις λειτουργίες της εξυπηρετεί το σύνολο του πληθυσμού ολοχρονικά και πολλαπλάσιο αριθμό παραθεριστών το καλοκαίρι. Ο όγκος των κάθε είδους εμπορικών επιχειρήσεων, η συγκέντρωση των διοικητικών, οικονομικών, και εκπαιδευτικών υπηρεσιών καθιστούν την πόλη χώρο μετακίνησης και συνάντησης μονίμων κατοίκων της πόλης, του υπόλοιπου πληθυσμού του νησιού, αλλά και των εκάστοτε επισκεπτών. Οι μόνιμοι κάτοικοι πρέπει να κατοικήσουν, να εργαστούν, να κυκλοφορήσουν και να εξυπηρετηθούν στην πόλη τους, ο υπόλοιπος πληθυσμός πρέπει να εργαστεί, να κυκλοφορήσει και να εξυπηρετηθεί και οι επισκέπτες να διαμείνουν προσωρινά, να κυκλοφορήσουν και να εξυπηρετηθούν.
Διαφορετικές ομάδες ανθρώπων όλες οι παραπάνω, που καλούνται να συνυπάρξουν και να συλλειτουργήσουν σε μια πόλη που είχε την τραγική «ευκαιρία» να επανασχεδιαστεί εξ αρχής χάρη στην τραγωδία των σεισμών του 1953, οι οποίοι την ισοπέδωσαν. Ο επανασχεδιασμός δεν έγινε, δυστυχώς, και η νέα μετασεισμική πόλη είχε ελάχιστες διαφορές από την προσεισμική. Η κρίσιμη ευκαιρία τότε χάθηκε. Ως εκ τούτου, μία πολιτική επιλογή τότε καθόρισε τη σημερινή πορεία της πόλης ως χτισμένου περιβάλλοντος. Ασφαλώς πρέπει να ληφθεί υπόψιν η αναγκαιότητα μιας γρήγορης αποκατάστασης και στέγασης των ανθρώπων, η πραγματικότητα της εποχής, αλλά, και κυρίως, οι πιέσεις από τις διάφορες ομάδες συμφερόντων που προέκριναν το δικό τους όφελος από το κοινό. Και τέλος, ο φύσει συντηρητισμός της κοινωνίας. Οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι κατά βάσιν συντηρητικές, με την έννοια ότι δεν επιθυμούν να αλλάξουν την υφιστάμενη κατάσταση, εφ’ όσον εξυπηρετούνται τα συμφέροντά τους. Κάθε αλλαγή την αντιμετωπίζουν φοβικά και συνήθως οι πολιτικοί που επιθυμούν και προσπαθούν να αλλάξουν κάτι πάντοτε θα βρεθούν μπροστά σε αντιδράσεις, και θα πληρώσουν πολιτικό κόστος, ασχέτως αν συχνά οι αλλαγές τους δικαιώνουν. Ας θυμηθούμε μερικές αλλαγές που έγιναν στην πόλη και στις περισσότερες από αυτές γίνεται εκτενής αναφορά στο βιβλίο. Σας μεταφέρω ενδεικτικά κάποιες που θυμάμαι ο ίδιος, και μπορώ να ανακαλέσω και τις αντιδράσεις που υπήρξαν.
Η πεζοδρόμηση του Λιθοστρώτου (και γενικότερα όλες οι πεζοδρομήσεις)· Η μεταφορά του ΚΤΕΛ στα Λυκιαρδοπουλάτα· Η δημιουργία της ΒΙΠΕ και η απομάκρυνση των πρόχειρων κατασκευών και εν συνεχεία η ανάπλαση του άλσους του Κουτάβου και το «κόψιμο» της παρά τη λιμνοθάλασσα διαδρομής. Η πεζοδρόμηση της γέφυρας Δεβοσέτου. Η δημιουργία της δημοτικής αγοράς και η απομάκρυνση των παραπηγμάτων από την παραλία. Η κατασκευή της αποβάθρας για τα κρουαζιερόπλοια. Ο δρόμος της Κρανιάς. Η τοποθέτηση φαναριών σε κάποια σημεία της πόλης. Δεν λέω ότι όλα τα παραπάνω έγιναν με τον ιδανικό τρόπο, ωστόσο θα ήθελα να φανταστούμε πώς θα ήταν η πόλη μας, με τη σημερινή της πραγματικότητα, αν τίποτα ή κάτι από αυτά δεν είχε συμβεί. Και όλα αυτά και πολλά άλλα που έγιναν και γίνονται συνάντησαν, όταν αποφασίστηκαν, πάρα πολλές αντιδράσεις. Δεν θέλω να ξύσω παλιές πληγές και να θυμίσω τί είχε ειπωθεί και τί είχε γραφτεί εναντίον όλων των παραπάνω. Κάποιες αποφάσεις ήθελαν παραπάνω τόλμη, κάποιοι τις πήραν και τις εφάρμοσαν, παρά τις αντιδράσεις.
Οι πόλεις αλλάζουν, γιατί οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες αλλάζουν. Ωστόσο το κτισμένο περιβάλλον δεν είναι εύκολο να προσαρμοστεί στις κοινωνικές αλλαγές. Και οι λύσεις που επιλέχτηκαν στο παρελθόν επηρεάζουν και καθορίζουν και συχνά περιορίζουν αυτά που μπορούν να γίνουν στο μέλλον για να αντιμετωπιστούν οι νέες συνθήκες. Δεν είναι εύκολο για καμία διοίκηση οποιασδήποτε βαθμίδας να γκρεμίζει ό,τι έφτιαξαν οι προηγούμενοι, αντιθέτως προσπαθεί να χτίσει σε ένα ήδη υφιστάμενο κέλυφος, το οποίο βρίσκεται σε διαρκή λειτουργία, και με δεδομένες τις αντιθέσεις από εκείνες τις ομάδες συμφερόντων που δεν επιθυμούν τη μία ή την άλλη παρέμβαση για τους δικούς τους λόγους. Ο ρόλος της διοίκησης είναι να συγκεράσει όλα τα παραπάνω, να επιλέξει ανάμεσα σε προτεινόμενες λύσεις που δίνει η επιστήμη, να συνυπολογίσει το πολιτικό και οικονομικό κόστος για το παρόν, αλλά κυρίως το κοινωνικό όφελος για το μέλλον. Γιατί οι πόλεις είναι ο δομημένος χώρος όλης της κοινωνικής, οικονομικής, πολιτισμικής ζωής, και οι υποδομές τους θα «ζήσουν» πολύ περισσότερο από μας, θα φιλοξενήσουν τη ζωή και τη δράση πολλών επόμενων γενεών.
Σε όλα τα ζητήματα που αφορούν την πόλη του Αργοστολίου και τέθηκαν επί τάπητος τα τελευταία σαράντα χρόνια έχουν διατυπωθεί πολλές θέσεις. Ο Ηλίας Μπεριάτος, απ’ όποια θέση κι αν βρισκόταν, τοποθετήθηκε σε όλα, τόσο από τις επιτελικές του θέσεις, όσο και από εκείνες του επιστήμονα και του ενεργού πολίτη. Ανεξαρτήτως αν λίγοι, πολλοί ή όλοι συμφώνησαν ή συμφωνούν με τις θέσεις αυτές, αυτό που θα πρέπει να του αναγνωριστεί είναι ότι δεν περιορίστηκε ποτέ στον χρήσιμο αλλά πάντα ευκολότερο ρόλο της απλής άσκησης κριτικής. Η κριτική, και ιδίως το να «μην μας αρέσει» κάτι είναι εύκολη, ειδικά όταν γίνεται εκ του ασφαλούς. Ο Μπεριάτος σε όλες του τις δημόσιες τοποθετήσεις, πέρα από την κριτική διατυπώνει και προτάσεις. Τεκμηριώνει τόσο την κριτική του στην τρέχουσα κατάσταση και τις εκάστοτε επιλογές της διοίκησης όσο και την προτεινόμενη από εκείνον λύση. Κι αυτό διατρέχει ολόκληρο το περιεχόμενο του βιβλίου «Αργοστόλι – Δοκίμιο Πολεοδομικού προσανατολισμού».
Αυτό όμως το βιβλίο δεν είναι απλώς σύνθεση των δικών του προτάσεων και θέσεων, ούτε μια «πολαρόιντ», μια στιγμιαία φωτογραφία της κατάστασης της πόλης όπως έχει σήμερα. Αντίθετα, παρουσιάζεται με λεπτομέρειες και αναφορές στις σχετικές αποφάσεις και ενέργειες διοικούντων και ομάδων συμφερόντων η εξέλιξη κάθε ζητήματος στο μετασεισμικό Αργοστόλι. Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει κανείς πώς φτάσαμε ως εδώ, ποιες λύσεις προτάθηκαν, ποιες λύσεις πετάχτηκαν, όχι μόνο για λόγους ιστορικής καταγραφής.
Ασφαλώς και είναι πολύ σημαντικό για την ιστορία της πολεοδομίας να έχουμε μια ιστορική καταγραφή του πλαισίου και των συγκρούσεων εντός των οποίων διαμορφώθηκε το σημερινό «πρόσωπο» της πόλης και μάλιστα από έναν επιστήμονα που βρέθηκε πολλές φορές εντός των κέντρων αποφάσεων. Το βιβλίο λοιπόν έχει αξία ως ντοκουμέντο – χρονικό αυτής της εξέλιξης της πόλης στη μετασεισμική περίοδο και ιδίως τα τελευταία χρόνια.
Από την άλλη, είναι ένα χρήσιμο εργαλείο και για όλες τις εμπλεκόμενες ομάδες φορέων και πολιτών στην καθημερινή διαχείριση των ζητημάτων που αναφύονται αναφορικά με πολεοδομικά ζητήματα. Όσοι καλούνται να πάρουν ή όσοι προσπαθούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις που διαρκώς πρέπει να λαμβάνονται και τις λύσεις που καθημερινά πρέπει να επιλέγονται για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της πόλης, συχνότατα μέσα σε ένα κυκεώνα πολυνομίας και συγκρούσεων αρμοδιοτήτων, είναι σημαντικό να έχουν αυτό το βιβλίο ως εγχειρίδιο, ως εργαλείο. Εκεί μπορεί να ανατρέχει κανείς για να δει τί έχει πραγματικά γίνει (και τί δεν έχει γίνει), τί προτάθηκε, πώς και αν αντιμετωπίστηκε – κι αυτό είναι ένας πολύτιμος οδηγός στο έργο όλων. Τη στιγμή που καλείσαι να πάρεις αποφάσεις δεν έχεις απαραίτητα μπροστά σου όλα τα δεδομένα, κι αυτό το βιβλίο προσφέρει στους διοικούντες τα «βασικά». Συνήθως, τα προβλήματα σε μια πόλη δεν προκύπτουν με παρθενογένεση. Αν ξέρεις το ιστορικό του ασθενούς, ίσως μπορείς να διαλέξεις και την καταλληλότερη θεραπεία.
Στην κρίσιμη περίοδο, την μετασεισμική, την οποία ο συγγραφέας χαρακτηρίζει «μετα-ιστορία», περιγράφεται η ανοικοδόμηση μιας πόλης που ξεκίνησε να είναι μια κηπούπολη από μονοκατοικίες αρωγής και αυλές, άρχισε να αποκτά τα χαρακτηριστικά πολλών σύγχρονων πόλεων με την εμφάνιση πολυκατοικιών (την πολυκατοικιοποίηση και ουσιαστική τσιμεντοποίηση). Αλλά η πορεία αυτή άλλαξε με τη μεγάλη (και σωτήρια, κρίνοντας εκ των υστέρων) τομή της δεκαετίας του 1980, με Υπουργό Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος του ΠΑΣΟΚ τον αείμνηστο Αντώνη Τρίτση, και την μεγαλόπνοη και με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον πολεοδομική πολιτική της Επιχείρησης Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης σε όλη την Ελλάδα και στην Κεφαλονιά. Αυτή η πολιτική δεν περιοριζόταν μόνο στην υποχρέωση κεραμοσκεπών και την απαγόρευση οικοδόμησης του τρίτου ορόφου, που απέτρεψε να γίνει το Αργοστόλι μια ακόμα άσχημη πόλη με πολυκατοικίες με πλάκες και κεραίες. Ήταν ένα μακροπρόθεσμο ολοκληρωμένο σχέδιο πολεοδομικής ανασυγκρότησης, κάποια από τα στοιχεία του οποίου εφαρμόστηκαν και κάποια όχι, ωστόσο, όπως βάσιμα ισχυρίζεται ο συγγραφέας, σήμερα βλέπουμε ακόμα πιο καθαρά πόσο «σημερινό» θα μπορούσε να είναι, πόσες λύσεις θα μπορούσε να δώσει ακόμα και σήμερα, σχεδόν μισό αιώνα μετά την κατάρτιση και θεσμοθέτησή του.
Ο συγγραφέας δεν διστάζει να βάλει το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων για ζητήματα μακροχρόνιας αντιπαράθεσης, όπως είναι οι περίφημες «σοφίτες» στο Αργοστόλι, που έγιναν με μερικές σειρές τούβλων κανονικοί όροφοι, αλλά και τα κτήρια της περιοχής της Κρανιάς, που απέκτησαν άλλες χρήσης από τις προβλεπόμενες με διάφορες μεθοδεύσεις – όλα αυτά τα χαρακτηρίζει, όχι άδικα ίσως, πολεοδομικό πλιάτσικο. Ας μου επιτραπεί να καταθέσω εδώ την προσωπική μου εμπειρία. Όταν έφυγα από το Αργοστόλι για να σπουδάσω, το 1991, η πόλη είχε κυρίως χαμηλά κτήρια με αυλές. Επιστρέφοντας το 2000 για να ζήσω και να δουλέψω στο Αργοστόλι, βρήκα μια άλλη πόλη. Τα μικρά σπίτια είχαν δώσει τη θέση τους σε μεγάλα κτήρια, που είχαν εξαντλήσει κάθε σπιθαμή του οικοπέδου τους. Για θέσεις στάθμευσης, ακάλυπτους χώρους, πράσινο, ούτε λόγος. Λες κι ένα άλλο σεισμικό κύμα έπαιρνε μαζί του την πόλη των μαθητικών μου χρόνων. Σήμερα, 26 χρόνια μετά, τα ελάχιστα μικρά σπίτια της αρωγής που έχουν απομείνει μετατρέπονται και πάλι σε μεγάλους τσιμεντένιους όγκους, ακόμα και μέσα σε μικρά στενά της πόλης. Οι κατοικίες πολλαπλασιάζονται, αλλά αυτοί που ψάχνουν ολοχρονική μόνιμη κατοικία είτε προς ενοικίαση είτε προς αγορά δεν βρίσκουν.
Το κεφάλαιο για τον δημόσιο χώρο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον – καθώς και εκεί βλέπουμε σήμερα την πόλη να εγκαταλείπει την «καρδιά» της, την Πλατεία, που το χειμώνα μετατρέπεται σε έρημη έκταση, παρά τις αναπλάσεις. Έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα ζητήματα των χώρων πολιτισμού, όπως το Κοργιαλένειο Μουσείο που χρήζει επειγόντως μετακόμισης σε δικό του κτήριο, η Βιβλιοθήκη, το Αρχαιολογικό Μουσείο και όλα τα ζητήματα που ανέκυψαν με την κατεδάφιση, την ανοικοδόμησή του, το πού θα έπρεπε να είναι, η έλλειψη ενός σύγχρονου συνεδριακού κέντρου και πολλά άλλα. Ζητήματα που μπορεί κάποιοι να τα θεωρούν «πολυτελείας» μπροστά σε άλλα καθημερινά προβλήματα, αλλά είναι πολύ ουσιαστικά και πολύ καθοριστικά για κάτι περί του οποίου οι Κεφαλονίτες είχαμε να περηφανευόμαστε: Για την πολιτιστική ταυτότητά μας, που, όπως η ταυτότητα κάθε τόπου, είναι αυτό που μας ξεχωρίζει από τους άλλους, και αυτό που θα κάνει κάποιους ανθρώπους να θέλουν να μας επισκεφθούν.
Το κυκλοφοριακό ζήτημα, που είναι ίσως αυτό που ταλανίζει περισσότερο απ’ όλα την πόλη απασχολεί ένα ιδιαίτερο κεφάλαιο του βιβλίου. Τί κατά καιρούς προβλέφθηκε, ποιες λύσεις επιλέχτηκαν, τί προτείνει ο συγγραφέας με δεδομένη την ιστορική εξέλιξη. Ασφαλώς και εδώ το ζήτημα είναι πολυπαραγοντικό, έχει να κάνει και με τις υποδομές της πόλης, τις θέσεις στάθμευσης, τη δημοτική συγκοινωνία, τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, αλλά και με τις συνήθειες των ανθρώπων, την κυκλοφοριακή κουλτούρα που έχουμε όλοι, και που καλλιεργείται και με τις αποφάσεις της διοίκησης. Η σημερινή κατάσταση είναι γνωστή σε όλους και ο καθένας μας προσπαθεί να βρει τρόπο να την αντιμετωπίσει και να προσαρμοστεί στις συνθήκες. Αλλά δεν μπορούμε μόνο οι πολίτες να προσαρμοζόμαστε, πρέπει και η πολιτεία να βρίσκει λύσεις. Ξεκίνησε κάποια στιγμή η ελεγχόμενη στάθμευση, σταμάτησε, χάσαμε δεκαπέντε χρόνια που και αυτή η κουλτούρα θα είχε εμπεδωθεί. Όλοι μας δεν θέλουμε να ξεβολευόμαστε με κάποιες αλλαγές, και δεν βγάζω τον εαυτό μου απέξω. Μαθαίνουμε όμως.
Όπως μάθαμε να μην περνάνε τα αυτοκίνητα πάνω από τη γέφυρα Ντε Μποσέ, το σχετικό χρονικό της πεζοδρόμησης της οποίας περιγράφεται στο οικείο κεφάλαιο του βιβλίου. Θυμόμαστε όλοι τις αντιδράσεις, τί είχε ειπωθεί εκείνη την εποχή, θυμόμαστε την τεράστια τρύπα που άνοιξε στη γέφυρα για να βλέπουμε σήμερα ότι είναι ένας από τους ωραιότερους περίπατους και ο κόσμος τη χαίρεται. Πώς θα ήταν σήμερα αν διάβαιναν τη γέφυρα τα αυτοκίνητα και μπαινόβγαιναν στο Αργοστόλι από τη Σισσιώτισσα καλύτερα να μην το σκεφτόμαστε.
Η αναφορά του βιβλίου στην περιοχή της Λάσσης δείχνει ότι και εκεί έχουμε πολλές χαμένες ευκαιρίες, αλλά και πολλά και ποικίλα αντικρουόμενα μικροσυμφέροντα για μια περιοχή μεγάλου φυσικού κάλλους, όπου μετά τους σεισμούς είχε προταθεί και η μεταφορά της πρωτεύουσας. Η σημερινή εικόνα της περιοχής, ειδικά του κεντρικού δρόμου, που τον χειμώνα μετατρέπεται σε «πόλη-φάντασμα», νομίζω ότι δεν τιμά κανέναν. Κι εδώ όμως η εφαρμογή των όποιων αποφάσεων είναι πολύ δύσκολη, γιατί λόγω και της μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης τα οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύονται είναι ακόμη πιο μεγάλα.
Κλείνοντας το βιβλίο του ο Ηλίας Μπεριάτος αναφέρεται στις μεταγενέστερες τροποποιήσεις – επικαιροποιήσεις των πολεοδομικών ρυθμίσεων, τις οποίες θεωρεί μάλλον επιζήμιες για την υφιστάμενη κατάσταση. Όχι επειδή θεωρεί ότι οι ρυθμίσεις της πολεοδομικής ανασυγκρότησης της δεκαετίας του 1980 είναι ένα ευαγγέλιο που πρέπει να τηρηθεί κατά γράμμα, αλλά επειδή εκτιμά, στηριζόμενος σε τεκμήρια, ότι κάποιες από τις νέες ρυθμίσεις ενδέχεται να μην πάνε τα πράγματα μπροστά, αλλά αντιθέτως να θυσιάσουν πράγματα που έσωσαν οι παλιότερες ρυθμίσεις.
Ασφαλώς και το βιβλίο αυτό δεν ισχυρίζεται ότι προτείνει τη λυδία λίθο που θα επιλύσει όλα τα προβλήματα που μακροχρόνια βασανίζουν την πόλη, ούτε διακατέχεται από την ελιτίστικη λογική ενός ειδήμονος που σχεδιάζει επί χάρτου και προτείνει, χωρίς να έχει επίγνωση της πραγματικότητας. Αντίθετα, ό,τι γράφεται γράφεται έχοντας και επίγνωση και εμπειρία διαχείρισης της πραγματικότητας, αλλά και των συγκρούσεων ανάμεσα στις τοπικές ομάδες συμφερόντων, των επιλογών των πολιτικών αρχόντων του τόπου, που καλούνται σε πραγματικό χρόνο να πάρουν αποφάσεις που είναι σε μεγάλο βαθμό δεσμευτικές για το μέλλον, μέσα σε ένα «στίβο μάχης» πολλών αντίρροπων δυνάμεων.
Κι εμείς οι απλοί και μη ειδικοί αναγνώστες, που βιώνουμε την καθημερινότητα της πόλης και τα προβλήματά της μπορούμε να δούμε την εξέλιξη των προβλημάτων, τις λύσεις που προτάθηκαν, και να διαπιστώσουμε ότι δεν γίνονται όλα τόσο εύκολα και με μαγικό τρόπο. Η θέσπιση των ρυθμίσεων, η εφαρμογή τους από τους πολίτες και τη διοίκηση, αλλά και η υπονόμευση και κατάργησή τους στην πράξη, συνθέτουν μια δυναμική και χρονοβόρο διαδικασία, που κυλάει ταυτόχρονα με την κανονική ζωή, και συχνά την επιβαρύνει.
Προσωπικά, δεν μου αρέσει να μηδενίζω τα πάντα. Δεν μπορούμε να είμαστε αρνητικοί σε όλα, ούτε να μην αναγνωρίζουμε ότι έγιναν πάρα πολλά πράγματα τα τελευταία χρόνια, ότι η πόλη σήμερα είναι πιο όμορφη απ’ ό,τι ήταν πριν από είκοσι χρόνια. Και επίσης, δεν μπορούμε να κατηγορούμε μόνο τις αρχές για τα όποια προβλήματα. Ακόμη κι αν έχεις τις καλύτερες προθέσεις, και θέλω να πιστεύω πραγματικά ότι οι τοπικοί μας άρχοντες έχουν καλές προθέσεις, είναι αδύνατο να μη συγκρουστείς και κάποιες φορές να συμβιβαστείς, με πολλά, και αντίθετα ακόμη και μεταξύ τους συμφέροντα. Συνήθως οι πολίτες όταν γκρινιάζουμε για το πελατειακό κράτος, ξεχνάμε ότι για να υπάρχει το πελατειακό κράτος πρέπει να υπάρχουν και πελάτες. Πελάτες που βάζουν το ιδιωτικό συμφέρον πάνω από το δημόσιο συμφέρον, το κοινό καλό, πελάτες που ξεχνούν στιγμιαία ότι είναι και πολίτες. Αν κι εμείς γίνουμε περισσότερο πολίτες και λιγότερο πελάτες, αν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε πιο πλατιά και πιο μακροπρόθεσμα και βάζουμε στην άκρη το στενό δικό μας πρόσκαιρο συμφέρον, τότε θα έχουμε και πολύ καλύτερες πιθανότητες να δούμε τις αλλαγές που θέλουμε. Αλλά και οι αρχές πρέπει να επιδεικνύουν τόλμη, να συγκρούονται, να τολμούν τις αλλαγές. Όσοι τολμούν να προχωρήσουν και να εφαρμόσουν τις αλλαγές, να συγκρουστούν για να αλλάξουν πράγματα είναι εξαιρετικά πιθανό να μην δικαιωθούν βραχυπρόθεσμα, ακόμα και να χάσουν τις επόμενες εκλογές και να υποστούν πανταχόθεν πολεμική. Ωστόσο θα δικαιωθούν μακροπρόθεσμα, καθώς θα έχουν προσφέρει στις επόμενες γενιές. Και αυτούς θα θυμόμαστε τελικά.
Αυτό το βιβλίο μας δίνει πολλές ευκαιρίες αναστοχασμού. Και σε εμάς τους πολίτες και στους επιστήμονες αλλά και στις αρχές αυτού του τόπου και τις ομάδες συμφερόντων. Γιατί είναι ένα βιβλίο που μέσα από μια ιστορική ανασκόπηση και την παρουσίαση της τρέχουσας κατάστασης παρουσιάζει τις λύσεις που εφαρμόστηκαν, στο βαθμό που εφαρμόστηκαν και πάνω απ’ όλα ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ. Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί, αυτό είναι που χρειάζεται κάθε πόλη, κάθε τοπική κοινωνία, είναι αυτό: ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ, ως βάση συζήτησης και δημιουργικού προβληματισμού. Μόνο με την γκρίνια, μόνο με την καταγγελία, μόνο με την εύκολη κριτική κανείς δεν κατάφερε ποτέ τίποτα. Ο Μπαράκ Ομπάμα έλεγε ότι αν το μόνο που κάνεις είναι να πετάς πέτρες δεν θα πας πολύ μακριά. Αν όμως συζητάς, προτείνεις, αναλαμβάνεις δράση, αν είσαι ενεργός πολίτης τότε κάπως μπορείς να συμβάλεις στην αλλαγή. Δεν είναι «ατομική ευθύνη». Είναι η υπευθυνότητα που σου δίνει ο ρόλος του ενεργού πολίτη. Κι ένας τέτοιος ενεργός πολίτης ήταν και είναι, πάνω απ’ όλα, ο Ηλίας Μπεριάτος.
Κοργιαλένειος Βιβλιοθήκη 24.08.2026
Ηλίας Τουμασάτος
![«Αργοστόλι: Δοκίμιο πολεοδομικού προσανατολισμού» – Το βιβλίο του Ηλία Μπεριάτου ανοίγει τον διάλογο για την πόλη που θέλουμε[pics&vid]](https://kefaloniafocus.com/wp-content/uploads/2026/08/IMG_9425-696x464.jpeg "«Αργοστόλι: Δοκίμιο πολεοδομικού προσανατολισμού» – Το βιβλίο του Ηλία Μπεριάτου ανοίγει τον διάλογο για την πόλη που θέλουμε[pics&vid]")
