Ανάμεσα στις μεγάλες καλοκαιρινές λαϊκές εορτές, η μνήμη του Αγίου Φανουρίου ξεχωρίζει για τον τρόπο που παντρεύει υμνολογική παράδοση, τοπικά προσκυνήματα και «καθημερινή» ευλάβεια. Στο τέλος του θέρους, στη Κεφαλονιά και σε ολόκληρη την Ελλάδα, εορτάζεται ο Άγιος αυτός που ονομάστηκε Φανούριος, διότι φανερώθηκε αλλά χωρίς να αποκαλύψει το ονομά του. Η ίδια η ετυμολογία του ονόματος —από το ρήμα «φαίνω/φανερώνω»— ενεργοποιεί ένα πλέγμα δοξασιών: ο Άγιος «φανερώνει» τα χαμένα, φωτίζει τις δυσκολίες, ανοίγει δρόμους∙ κι έτσι το θρησκευτικό τελετουργικό γίνεται πράξη ελπίδας στη γειτονιά, στο σπίτι, στο ναό. Σήμερα ο ενοριακός ναός του Αγίου Φανουρίου εντός των τειχών αποτελεί κεντρικό προσκύνημα του νησιού και σημείο αναφοράς της τοπικής μνήμης.
Η εορτή του Αγίου, ξεκίνησε μετά το 1350 από τη Ρόδο και εξαπλώθηκε σε όλα τα Δωδεκάνησα και τον υπόλοιπο ορθόδοξο ελληνισμό. Τούρκοι εργάτες αποκάλυψαν την εικόνα του Αγίου, στην οποία απεικονίζεται το μαρτύριο του.
Στις εικόνες, ο Άγιος αποδίδεται νέος και στρατιωτικός ενδεδυμένος, με παραστάσεις μαρτυρίων γύρω από τον κεντρικό τύπο — εικονογραφικό ιδίωμα που τον φέρνει σε συγγένεια με τους στρατιωτικούς μάρτυρες της Ανατολικής Εκκλησίας. Η μελέτη της Μ. Βασιλάκη-Μαυρακάκη στο Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείαςτεκμηριώνει την ιστορία λατρείας και εικονογραφίας του Αγίου, ενώ ως ευρύτερο πλαίσιο η νεότερη εργασία για τους «ένστολους» αγίους φωτίζει το ηθικό πρότυπο του στρατιωτικού μάρτυρα στο οποίο
Οι Κεφαλλήνες, ευλαβούνται ιδιαίτερα τον Άγιο. Την ημέρα της εορτής του, οι εκκλησίες γεμίζουν από τις γλυκιές πίτες που παρασκευάζονται εις μνήμην του. Στη Κεφαλονιά, οι πίττες αυτές είναι στολισμένες με πολλά άνθη ή και βασιλικό που τοποθετείται στο κέντρο της πίττας. Έτσι στολισμένες, οι πίτες τοποθετούνται στο κέντρο της εκκλησίας, εκεί που στα πρώτα χριστιανικά χρόνια, ο ιερές ανέβαινε και διάβαζε το Ευαγγέλιο. Η εικόνα που δημιουργείται υπό τους ήχους του επτανησιακού ψαλτικού μέλους, προσθέτουν ένα επιπλέον λαογραφικό στιγμιότυπο στην πλούσια λαογραφία μας. Η φανουρόπιτα συνοδεύεται από συμβολισμούς όπως ο αριθμός των υλικών της (7), το μοίρασμα της, το κοινωνικό δέσιμο της κοινότητας και το αίτημα βοηθείας από τους πιστούς.
Στη Κεφαλονιά, βλέπουμε το όνομα Φανούριος, να είναι περισσότερο κοινό στην Περιοχή της Παλικής και μάλιστα σε χωριά κοντά στο Ληξούρι. Απόγονοι μάλιστα της οικογένειας Μηνιάτη, διατηρούν το όνομα αυτό έως σήμερα. Το όνομα υπάρχει και σε άλλες περιοχές όπως οι Πρόννοι αλλά σπανιότερα
Ο Άγιος Φανούριος, «νεοφανής» αλλά πανελλήνιος, αποτελεί ζωντανό παράδειγμα του πώς ένα τοπικό εύρημα (εικόνα) γίνεται συλλογική μνήμη, εικονογραφικός τύπος, και τελικά έθιμο που συντηρεί σχέσεις αλληλοβοήθειας. Η φανουρόπιτα —από το ταψί του σπιτιού ως το χαρτάκι της ευχής— κρατά ακριβώς αυτό: την υπόσχεση ότι η κοινότητα θα «φανερώσει» τον δρόμο, ακόμη κι όταν κάτι μοιάζει χαμένο.
