Λαμαρίνες, σκουπίδια και διαλυμένο στέγαστρο: Εικόνα πλήρους εγκατάλειψης στη Μονή Αγίων Φανέντων

Η κατάσταση που επικρατεί σήμερα στον περιβάλλοντα χώρο της Βυζαντινής Ιεράς Μονής Αγίων Φανέντων στη Σάμη δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή

Η Βυζαντινή Ιερά Μονή Αγίων Φανέντων στη Σάμη, ένα μνημείο με ιστορία που ξεκινά από τον 13ο αιώνα, βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας εικόνας που δεν τιμά ούτε την πολιτιστική μας κληρονομιά ούτε το ίδιο το έργο αποκατάστασης που έχει εγκριθεί για την προστασία της. Λαμαρίνες από το προστατευτικό στέγαστρο είναι πεταμένες στον περιβάλλοντα χώρο, το στέγαστρο έχει διαλυθεί και ο χώρος γύρω από το μνημείο θυμίζει εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο.
Περιπατητές που επισκέφθηκαν την περιοχή περιγράφουν μια κατάσταση που προκαλεί θλίψη:
σκουπίδια, σπασμένα υλικά, διάσπαρτα αντικείμενα από το κοντέινερ που έχει καταστραφεί και ένα στέγαστρο που αντί να προστατεύει το μνημείο, έχει μετατραπεί σε στοιχείο κινδύνου και ντροπής.

Κι όμως, μιλάμε για ένα έργο που έχει ενταχθεί στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ιόνια Νησιά 2021–2027», με προϋπολογισμό 617.293,91 €, χρηματοδοτούμενο από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, με δικαιούχο τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων.

Αύγουστος 2021 – Η εξαγγελία της αναστήλωσης ενός μνημείου του 13ου αιώνα

Τον Αύγουστο του 2021 η τότε Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πραγματοποίησε αυτοψία στην Ιερά Μονή Αγίων Φανέντων στη Σάμη, ανακοινώνοντας την έναρξη ενός σημαντικού έργου: την αναστήλωση του παλαιού Καθολικού της Μονής, που μαρτυρείται ήδη από τον 13ο αιώνα, και του Παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου, ναού του 17ου αιώνα με σπάνιες τοιχογραφίες. Το έργο είχε τότε προϋπολογισμό 840.000 ευρώ και υλοποιείται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων.

Κατά την αυτοψία, η Υπουργός υπογράμμισε τη μοναδική ιστορική και αρχαιολογική σημασία του χώρου. Η Μονή έχει κτιστεί πάνω στα ερείπια της αρχαίας ακρόπολης της Σάμης και ενσωματώνει τμήμα του πύργου της οχύρωσης. Για τον λόγο αυτό, η Λίνα Μενδώνη ζήτησε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης να προχωρήσει άμεσα στον σχεδιασμό των απαιτούμενων μελετών.

«Ποιος έχει την ευθύνη για αυτή την εικόνα;» δεν είναι ούτε αόριστη ούτε περίπλοκη. Προκύπτει ξεκάθαρα από το ίδιο το έργο, από τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών και από το γεγονός ότι το μνημείο βρίσκεται σήμερα σε κατάσταση που δεν δικαιολογείται από κανέναν.

Αναλυτική Παρουσίαση του Έργου Αποκατάστασης της Ι. Μονής Αγίων Φανέντων

Το έργο «Αποκατάσταση του Καθολικού και του Παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου της Ιεράς Μονής Αγίων Φανέντων στη Σάμη Κεφαλονιάς» αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις προστασίας της βυζαντινής κληρονομιάς του νησιού. Έχει ενταχθεί στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ιόνια Νησιά 2021–2027», έπειτα από μεταφορά του από το προηγούμενο Ε.Π. «Ιόνια Νησιά 2014–2020». Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 617.293,91 €, με χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, ενώ δικαιούχος είναι η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού.

Σύμφωνα με το επίσημο κείμενο: «Το προτεινόμενο έργο αφορά σε εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης του Καθολικού της Μονής των Αγίων Φανέντων και του Παρεκκλησίου του Αγίου Νικολάου που βρίσκονται στην ακρόπολη της αρχαίας Σάμης Κεφαλονιάς, στη θεσπισμένη ζώνη προστασίας Α και διατηρούνται σε ερειπιώδη κατάσταση.»

Η Μονή διαθέτει μακραίωνη ιστορία, με μαρτυρίες ύπαρξης ήδη από τον 13ο αιώνα. Το Καθολικό, στη σημερινή του μορφή, οικοδομήθηκε το 1633, ενώ το Παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου, μονόχωρος κοιμητηριακός ναός του 17ου αιώνα, διασώζει σπάνιο σύνολο τοιχογραφιών.

Εργασίες στο Καθολικό της Μονής

Το έργο περιλαμβάνει εκτεταμένες επεμβάσεις στερέωσης, συντήρησης και αποκατάστασης. Όπως αναφέρεται:

«Απομάκρυνση επιχώσεων και προϊόντων κατάρρευσης, διαλογή οικοδομικού υλικού, στερέωση επιχρισμάτων, στερέωση και ενίσχυση τοίχων με συρραφή ρωγμών (λίθινα και μεταλλικά κλειδιά), βαθιά αρμολογήματα και εφαρμογή ενεμάτων…»

Μεταξύ των σημαντικότερων εργασιών περιλαμβάνονται:

• Συμπλήρωση καθ’ ύψος των τοίχων
• Ανακατασκευή της κόγχης του ιερού
• Κατασκευή περιμετρικού διαζώματος οπλισμένου σκυροδέματος
• Νέα ξύλινη στέγη και επικάλυψη με βυζαντινά κεραμίδια
• Νέα ξύλινη οροφή
• Αποκατάσταση λίθινου κοσμήτη
• Συντήρηση λίθινων αρχιτεκτονικών μελών
• Αποκατάσταση ανοιγμάτων με επαναχρησιμοποίηση διάσπαρτων αρχιτεκτονικών μελών
• Νέα ξύλινα κουφώματα και σιδεριές
• Συμπλήρωση επιχρισμάτων
• Νέες κεραμικές πλάκες στο δάπεδο
• Κατασκευή νέου ξύλινου τέμπλου
• Τοποθέτηση μεταλλικού διαφράγματος πίσω από το τέμπλο
• Συντήρηση Αγίας Τράπεζας
• Διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου και πρόσβασης
• Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων (και σε γραφή Braille)
• Τοποθέτηση ξύλινης κινητής ράμπας στην είσοδο

Εργασίες στο Παρεκκλήσιο Αγίου Νικολάου

Οι εργασίες είναι αντίστοιχες με αυτές του Καθολικού, με επιπλέον εξειδικευμένες παρεμβάσεις:

«Τμηματική αποχωμάτωση του νότιου κατακείμενου τοίχου για διερεύνηση των καταλοίπων του διακόσμου… αποκατάσταση δυτικής θύρας… κατασκευή νέων ανοιγμάτων στη νότια πλευρά… αποξήλωση των τσιμεντοπλακιδίων του δαπέδου και επανατοποθέτησή τους μετά την εξυγίανση του υποστρώματος… αποκατάσταση οστεοφυλακίου.»