Προστατεύουμε αυτό που αγαπάμε…
Για γενιές ανθρώπων, τα άλογα του Αίνου υπήρξαν από τα πιο αγαπητά ζώα στην Κεφαλονιά και το μοναδικό μεγάλο θηλαστικό του δρυμού μας. Οι περισσότεροι από εμάς τα γνωρίσαμε και τα αποκαλούσαμε «άγρια» και «ημιάγρια» άλογα του Αίνου. Μπορεί αυτό να μην είναι επιστημονικό τεκμήριο της καταγωγής τους. Είναι, όμως, επιβεβαίωση της σχέσης τους με τον τόπο, το βουνό και της θέσης του στο νησί.
Αν γυρίσουμε πίσω στο χρόνο, θα θυμηθούμε ότι, σύμφωνα με μελέτες και αναφορές, τα άλογα του Αίνου ανήκουν στον ορεινό τύπο του ελληνικού αλόγου και κατάγονται από άλογα της φυλής της Πίνδου. Μάλιστα, συχνά αναφέρεται ότι είχαν αναπτύξει και ιδιαίτερα μορφολογικά χαρακτηριστικά.
Με τη μακρόχρονη παρουσία τους στο νησί, έγιναν ζωντανό στοιχείο της φυσικής κληρονομιάς της Κεφαλονιάς και κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης. Γιατί ποιος δεν είχε πάει στο βουνό με την ελπίδα να συναντήσει τα άλογά μας;!
Τα τελευταία χρόνια, όμως, ο πληθυσμός τους απειλείται από οικολογικές και ανθρωπογενείς πιέσεις και παρεμβάσεις τόσο στην περιοχή όπου διαβιούσαν ιστορικά όσο και στις περιοχές που έχουν μετακινηθεί τα τελευταία χρόνια. Όταν κάποια ζώα δεν έχουν πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, αναγκάζονται, δυστυχώς, να κινηθούν σε κατοικημένες περιοχές. Έτσι, δημιουργείται μια σειρά από προβλήματα.
Τι μπορεί, όμως, να σημαίνει προστασία για έναν πληθυσμό άγριων/ημιάγριων αλόγων; Να τα εξημερώσουμε και να τα μετατρέψουμε σε οικόσιτα ή απόλυτα εξαρτημένα ζώα από τον άνθρωπο; Με το ίδιο σκεπτικό, θα είχαμε και οικόσιτα ελάφια και λύκους, γιατί κι αυτά πλέον κινούνται σε κατοικημένες περιοχές. Και τι γίνεται όταν τα καταφύγια δεν έχουν πια πόρους να στηρίξουν τα ζώα που φιλοξενούν και στο μεταξύ τα έχουν αναγκάσει να ξεχάσουν το ένστικτο της επιβίωσης;
Επιστήμονες από το πανεπιστήμιο του Aarhus στη Δανία, που ασχολούνται αποκλειστικά με τη μελέτη των ελεύθερων αλόγων, κάνουν λόγο για την ανάγκη διατήρησης των ελεύθερων πληθυσμών στο φυσικό τους περιβάλλον και τα αναγνωρίζουν ως σημαντική οικολογική δύναμη.
Στην Ισπανία, πρώην οικόσιτα αλλά και ημιάγρια ή και άγρια άλογα, τα λεγόμενα Przewalski, επανεντάσσονται στο φυσικό περιβάλλον προκειμένου να παίξουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη των πυρκαγιών σε πρώην ερημοποιημένες περιοχές αλλά και στη διατήρηση των οικοσυστημάτων.
Στην Κεφαλονιά κινδυνεύουμε να πάμε… ανάποδα. Κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε ένα ζώο ανεξάρτητο, άγριο και ημιάγριο σε οικόσιτο.
Ίσως, μάλιστα, ένα μέρος των σημερινών προβλημάτων να δημιουργείται και από την ίδια την αγάπη. Πολλοί άνθρωποι, με τις καλύτερες προθέσεις, δίνουν τροφή, φρούτα και λαχανικά στις αυλές και τους φράχτες των σπιτιών τους. Αυτό, όμως, μπορεί να προτρέπει άλογα που είχαν μάθει να κινούνται ανεξάρτητα και που είναι σε καλή φυσική κατάσταση, να ταυτίζουν τους ανθρώπους, τα σπίτια και τις αυλές με την εύκολη αναζήτηση τροφής. Έτσι δημιουργούμε έναν παράδοξο κύκλο: ταΐζουμε τα άλογα επειδή ανησυχούμε ότι δεν μπορούν να ζήσουν μόνα τους και στη συνέχεια, επειδή τα βλέπουμε όλο και περισσότερο κοντά στους ανθρώπους, συμπεραίνουμε ότι δεν μπορούν πλέον να ζήσουν μόνα τους. Ίσως χρειάζεται να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο.
Προστασία δε σημαίνει απαραίτητα δημιουργία σχέσεων εξάρτησης, εξημέρωση, απομάκρυνση από το νησί, μόνιμη περίφραξη ή ότι κάθε ελεύθερο ζώο πρέπει να γίνει ζώο καταφυγίου. Μπορεί να σημαίνει κάτι διαφορετικό: να αποκαταστήσουμε τις συνθήκες που θα επιτρέπουν στα άλογα να ζουν όσο γίνεται πιο ανεξάρτητα μακριά από οικισμούς και κοντά στη φύση τους. Ας φροντίσουμε το δρυμό, το περιβάλλον μας και μαζί με αυτά, τα άλογα. Κι ας σκεφτούμε ότι, ακόμα κι αν τα άλογα έχουν αναμιχθεί εδώ και αρκετά χρόνια με ελάχιστα πρώην δεσποζόμενα, όπως κάποιοι υποστηρίζουν, αυτό δεν αλλάζει αυτόματα τη φύση και την ταυτότητα των αλόγων.
Ίσως, στην Κεφαλονιά θα πρέπει, επιτέλους, να απαιτήσουμε και κάτι που έπρεπε να είχε γίνει εδώ και δεκαετίες: να γίνει μια τροποποίηση που θα αναγνωρίσει τα άλογά μας ως ιστορικό πληθυσμό άγριων/ημιάγριων αλόγων με οικολογική και πολιτισμική σημασία για το νησί. Μια τέτοια αναγνώριση θα τους εξασφάλιζε την προστασία που έχουν ανάγκη και μια διαχείριση από έναν φορέα με τις κατάλληλες επιστημονικές γνώσεις. Σε βάθος χρόνου, αυτή η διαχείριση θα ήταν χρήσιμη και για το νησί και για τους κατοίκους και φυσικά, για τα ίδια τα άλογα. Δε μπορούμε να εκχωρούμε με τόση ευκολία ένα κομμάτι του νησιού μας και της ιστορίας μας σε εκτροφείς αλόγων ή οργανώσεις που μεταφέρουν πολύ διαφορετικές εμπειρίες από πρώην δεσποζόμενα άλογα που καταλήγουν, τελικά, να γίνουν ζώα καταφυγίου, ούτε μπορούν να αξιολογηθούν σε αυτή τη βάση.
Ή θα διεκδικήσουμε να αναγνωριστούν τα άλογά μας ως ένας ιστορικός πληθυσμός άγριων/ημιάγριων και ελεύθερων αλόγων και θα έχουν την αντίστοιχη διαχείριση ή θα τα μετατρέψουμε σε κάτι άλλο, σε έναν εξαρτημένο πληθυσμό αλόγων που θα έχουν στερηθεί την ελευθερία τους. Κι αυτή η δεύτερη επιλογή δε θα είναι μόνο προβληματική και για τα άλογα και για το νησί στο μέλλον αλλά θα είναι και θλιβερή, γιατί, τελικά, υπάρχουν πολλοί τρόποι να σκοτώσεις ένα άγριο άλογο.
Θεοδώρα Λευκαδίτου
Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια
Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, Πανεπιστήμιο του Όσλο
1/09/202
