Το λιομάζωμα με τον πρώην δήμαρχο Ιθάκης, τον δάσκαλο Γιώργο Βασιλόπουλο, ήταν μια εμπειρία μοναδική, γεμάτη μυρωδιές, εικόνες και μνήμες ενός τόπου που κουβαλά αιώνες ιστορίας. Το ένιωσα βαθιά όταν βρέθηκα μαζί του, εκείνο το μεσημέρι της Κυριακής, στον όμορφο ελαιώνα στην τοποθεσία Πελαγάκι. Ένα τοπίο ήρεμο, λουσμένο στο φως, όπου ο χρόνος μοιάζει να κυλάει πιο αργά.
Ο Γιώργος Βασιλόπουλος, πρώην δήμαρχος Ιθάκης και δάσκαλος, δεν είναι απλώς γνώστης της τοπικής ιστορίας· είναι φορέας μιας ολόκληρης παράδοσης που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Εκεί, στον ελαιώνα στο Πελαγάκι, με τη γλύκα του κυριακάτικου μεσημεριού και το άρωμα της φρεσκομαζεμένης ελιάς να απλώνεται στον αέρα, μας εξιστόρησε με πάθος την ιστορία της ελιάς στην Ιθάκη — μια ιστορία δεμένη με τον τόπο, την οικονομία, την κουλτούρα και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων.
Μας μίλησε για την κυρίαρχη θιακιά ποικιλία, την Ανωησσανα, τις «πλεξουδενιές» όπως τις αποκαλούν οι ντόπιοι, που για δεκαετίες αποτέλεσαν τη βάση της ελαιοκαλλιέργειας στο νησί. Μας εξήγησε πως η ελιά δεν ήταν απλώς μια καλλιέργεια, αλλά ένα πολύτιμο αγαθό: το ελαιόλαδο υπήρξε η βασική παραγωγή της Ιθάκης μετά τη σταφίδα, αναπόσπαστο κομμάτι της τοπικής οικονομίας και της αγροτικής ζωής.
Με νοσταλγία θυμήθηκε τις παλιές εποχές, τότε που το λιομάζωμα γινόταν «με το χέρι». Πριν φτάσει το λανάρι στην Ανωγή, το 1965, γυναίκες και άνδρες μάζευαν τις ελιές με τον παραδοσιακό τρόπο, σκύβοντας ώρες ατελείωτες, σε μια διαδικασία κοπιαστική αλλά και βαθιά συλλογική. Ήταν ένα έθιμο που ένωνε οικογένειες, συγγενείς και γείτονες, μια πράξη που γινόταν σχεδόν τελετουργικά, συνοδεία κουβέντας, γέλιου και ιστοριών.
Ο Γιώργος Βασιλόπουλος, μαζί με τη σύζυγό του Τασία, συνεχίζουν αυτό το πανάρχαιο έθιμο, ακόμα κι αν σήμερα «κοκολογάνε», όπως είπε χαριτολογώντας στη θιακιά διάλεκτο, επειδή η φετινή σοδειά δεν ήταν τόσο καρπερή. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα τους ανάμεσα στις ελιές, με το φως να διαπερνά τις φυλλωσιές, έδινε την εντύπωση ότι η παράδοση δεν χάνεται — απλώς αλλάζει χέρια.
Η αφήγηση του Γιώργου Βασιλόπουλου δεν ήταν απλώς μια ιστορική αναδρομή. Ήταν μια ζωντανή υπενθύμιση πως η ελιά στην Ιθάκη δεν είναι μόνο δέντρο· είναι μνήμη, κόπος, πολιτισμός, ρίζες που απλώνονται στο χώμα και στις καρδιές των ανθρώπων. Ένα κομμάτι της θιακιάς ταυτότητας που εξακολουθεί να ζει μέσα από ανθρώπους που την τιμούν και τη κρατούν ζωντανή
