Ο Λεωνίδας Κύρκος ανήκει σε εκείνη τη σπάνια γένεση πολιτικών μορφών που δεν νοούνται έξω από το ηθικό σχήμα της ιστορίας.
Μορφή «προφητική» που έφερε μέσα του το κάλεσμα της εσωτερικής πειθαρχίας και του δημόσιου λογισμού, μια μορφή που μιλούσε με τη γλώσσα της επίπονης αλήθειας, όχι της συμβολικής απολυτρώσεως.
Στο πρόσωπό του η Αριστερά έβρισκε όχι την παρηγοριά της νοσταλγίας, αλλά τη μεταμορφωτική δύναμη της αυτοκριτικής. Η πολιτική του πραγμάτωση δεν ήθελε «Ιθάκες» – ούτε ομηρικές ούτε φαντασιωτικές. Επιζητούσε τον δρόμο, την οδό, τον διαρκή αγώνα να μετατραπεί ο σοσιαλισμός από θορυβώδες σύνθημα σε ιστορικό γεγονός. Γι’ αυτό και ο Κύρκος μπόρεσε να υπερβεί την αυτο-εικόνα της Αριστεράς, να την κοινωνήσει με την πραγματικότητα και όχι με τον μύθο της.
Κι απέναντί του, η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα μοιάζει όχι με επιστροφή, αλλά με μια απόπειρα εκ των υστέρων μεταγραφής του εαυτού σε ήρωα εν αποστρατεία. Μια επιμελής ανακατασκευή του παρελθόντος που θυμίζει τις πιο αδιάντροπες βιβλικές παρεμβολές—εκεί όπου η ιστορία, μη αντέχοντας το βάρος της, ξαναγράφεται με τη γλώσσα του θαύματος.
Ωστόσο, το μόνο θαύμα εδώ είναι η επιμονή ενός πολιτικού να μεταβολίζει την ήττα σε προσωπικό έπος, την υποχώρηση σε μυθολογία, την πολιτική σιωπή σε «στοχαστικό διάλειμμα». Εκεί όπου ο Κύρκος κατανοούσε ότι η πολιτική είναι μια αλυσίδα θέσεων, συμμαχιών, διαμεσολαβήσεων, ο Τσίπρας προκρίνει την αυτοβιογραφική μυθολογία σαν αντίδοτο στην πολιτική του απουσία.
Αν ο πρώτος μιλούσε ως κάποιος που υπήρξε μέσα στην ιστορία, ο δεύτερος γράφει σαν κάποιος που θέλει να δραπετεύσει απ’ αυτήν.
Αλλά το βαθύτερο ζήτημα δεν περιορίζεται στο σύγκρισιμο ήθος, αφορά τη σημερινή ελληνική αριστερά η οποία, στερημένη από την οντολογία της δικής της ιστορικής μάζας, θρυμματισμένη σε μικροομάδες, προσωπικά φέουδα και αισθητικές διαφορές, στέκει ανίκανη να συγκροτήσει εκείνο «κοινότητα νοήματος».
Μια αριστερά χωρίς οραματική συμπύκνωση, χωρίς δομική αφήγηση, χωρίς ρυθμό. Αριστερά που δεν έχει κατορθώσει να επεξεργαστεί τη δική της τραγωδία, να μετατρέψει το παρελθόν της σε κριτική μνήμη και το μέλλον της σε στρατηγική μορφοποίηση.
Κι έτσι, ενώ επαίρεται ότι αντιστέκεται στη δεξιά, στην πραγματικότητα εφαρμόζει το χειρότερο δώρο: της προσφέρει χώρο. Όχι απλώς χώρο ιδεολογικό, αλλά χώρο μορφής.
Γιατί η σημερινή «δεξιά» είναι η προσωπική αρχιτεκτονική Μητσοτάκη: ένα οικοδόμημα νεοφιλελεύθερης τεχνοκρατίας με προσωπικό αυταρχικό ύφος, που ξεδιπλώνεται ακριβώς πάνω στο κενό της αριστερής αδράνειας.
Γι’ αυτό και το μεγαλύτερο ειρωνικό σχόλιο της εποχής μας δεν αφορά τον Τσίπρα, αλλά εκείνους που εξακολουθούν να μιλούν για «Ιθάκες».
Η Ιθάκη προϋποθέτει οδυσσειακό ταξίδι, ιστορική διαδρομή, ηθική επεξεργασία. Η σημερινή αριστερά, όμως, δεν ταξιδεύει: φυλλορροεί.
Και πάνω σε αυτήν την πνευματική απονέκρωση οικοδομεί ο Μητσοτάκης το ηγεμονικό του σχήμα. Εκεί όπου ο Κύρκος θα έβλεπε ανάγκη για «πόλεμο θέσεων», η τωρινή αριστερά βλέπει ευκαιρίες για εσωτερικά κατηγορητήρια.
Εκεί όπου θα απαιτούνταν συγκρότηση νοήματος, παράγεται θόρυβος.
Κι έτσι, το πολιτικό πεδίο παραδίδεται όχι στη δεξιά γενικά, αλλά στον ίδιο τον Μητσοτάκη ως μορφή κυριαρχίας—γιατί οι αντίπαλοί του έχουν πάψει να είναι μορφές.
Έχουν γίνει σκιές.
