πηγή φωτογραφίας:Facebook Σπύρος Αλεβιζόπουλος
Η ιστορία της Κεφαλονιάς είναι γεμάτη από μνημεία πολιτισμού, φιλανθρωπίας και προόδου, πολλά από τα οποία χάθηκαν στους καταστροφικούς σεισμούς του 1953. Ανάμεσά τους και το Βέγειο Ψυχιατρείο, ένα από τα πλέον σύγχρονα ψυχιατρικά ιδρύματα όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και των Βαλκανίων, που υπήρξε φωτεινό παράδειγμα επιστημονικής προσέγγισης και κοινωνικής φροντίδας.
Ο εμπνευστής – Πλάτων Βέγιας (1840–1918)
Ο Πλάτων Βέγιας, επιφανής Κεφαλονίτης, με έντονη κοινωνική ευαισθησία και όραμα για την πρόοδο της ιδιαίτερης πατρίδας του, συνέλαβε την ιδέα ίδρυσης ενός ψυχιατρικού θεραπευτηρίου που θα ξεπερνούσε τα στερεότυπα της εποχής. Σε μια περίοδο που τα ψυχιατρικά ιδρύματα συχνά θύμιζαν χώρους καταναγκασμού και κοινωνικής απομόνωσης, εκείνος οραματίστηκε ένα θεραπευτικό περιβάλλον ανοιχτό, ανθρώπινο και αξιοπρεπές.
Η ίδρυση και λειτουργία
Το κτηριακό συγκρότημα άρχισε να λειτουργεί το 1931 και εγκαινιάστηκε επίσημα το 1933, επί πρωθυπουργίας Παναγή Τσαλδάρη. Η αρχιτεκτονική του ήταν επηρεασμένη από τα πλέον σύγχρονα ευρωπαϊκά πρότυπα. Δεν υπήρχαν κάγκελα και σίδερα· αντίθετα, το ψυχιατρείο ήταν οργανωμένο σε περίπτερα (pavilions) μέσα σε έναν εκτεταμένο ανθόκηπο, περιτριγυρισμένο από πυκνό πευκοδάσος.
Η εικόνα του χώρου περισσότερο θύμιζε θεραπευτικό πάρκο παρά ίδρυμα εγκλεισμού. Οι ασθενείς αντιμετωπίζονταν με σεβασμό και φροντίδα, σε μια εποχή που η ψυχική νόσος κουβαλούσε μεγάλο κοινωνικό στίγμα.
Η σημασία για την Κεφαλονιά και την Ελλάδα
Το Βέγειο Ψυχιατρείο υπήρξε πρότυπο για όλη τη χώρα. Προσέφερε ιατρικές υπηρεσίες σε ανθρώπους που μέχρι τότε δεν είχαν καμία πρόσβαση σε εξειδικευμένη περίθαλψη, ενώ παράλληλα αποτέλεσε και σημείο αναφοράς για την τοπική κοινωνία. Οι Κεφαλονίτες, με την ιδιότυπη και ανήσυχη – τη λεγόμενη «κουρλαμάδα» – προσωπικότητά τους, βρήκαν σε αυτό το ίδρυμα μια πηγή ανακούφισης και ελπίδας.
Η ύπαρξη του ψυχιατρείου στην Κεφαλονιά σήμαινε επίσης πως το νησί δεν ήταν απλώς ένας απομακρυσμένος τόπος της ελληνικής επαρχίας, αλλά μέρος του ευρύτερου ρεύματος προόδου και ανθρωπισμού που χαρακτήριζε τον 20ό αιώνα.
Η καταστροφή του 1953
Το καλοκαίρι του 1953, οι ισοπεδωτικοί σεισμοί που έπληξαν την Κεφαλονιά σάρωσαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Πέρα από τις ανυπολόγιστες ανθρώπινες απώλειες και τις υλικές καταστροφές, το νησί έχασε και μνημεία πολιτισμού και επιστήμης. Ανάμεσά τους και το Βέγειο Ψυχιατρείο, που καταστράφηκε ολοσχερώς.
Η απώλειά του δεν ήταν μόνο αρχιτεκτονική. Σήμαινε και το τέλος ενός πρωτοποριακού εγχειρήματος που είχε αποδείξει ότι η ψυχική υγεία μπορεί να αντιμετωπιστεί με ανθρωπιά, επιστημονικότητα και αξιοπρέπεια.
Η μνήμη που μένει
Σήμερα, το Βέγειο Ψυχιατρείο αποτελεί μέρος της ιστορικής μνήμης της Κεφαλονιάς. Αν και τα κτήρια δεν σώθηκαν, η ιδέα που ενσάρκωσε – ότι η ψυχική νόσος δεν είναι στίγμα, αλλά ανθρώπινη κατάσταση που χρειάζεται φροντίδα – παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ.
Ο Πλάτων Βέγιας και το όραμά του άφησαν ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα, που θυμίζει σε όλους μας ότι η πρόοδος μιας κοινωνίας μετριέται όχι μόνο με τα μνημεία της, αλλά και με τον τρόπο που σέβεται και στηρίζει τους πιο αδύναμους.
