Γράφει ο Capt. Ilias Stefanatos MSc
Στην Κεφαλονιά η λέξη «βιωσιμότητα» ακούγεται όλο και πιο συχνά μέσα απο την στρατηγική για τη νέα πορεία του τουρισμού, την αναβάθμιση του προϊόντος, την επιμήκυνση της περιόδου και τη συνολική κατεύθυνση του νησιού. Ακούγεται σωστά. Ακούγεται σύγχρονα. Ακούγεται όπως πρέπει να ακούγεται το 2026. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν οι λέξεις είναι σωστές. Το ερώτημα είναι αν στηρίζονται σε κάτι πραγματικό.
Από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Ένωση περνά σε σαφώς αυστηρότερο πλαίσιο απέναντι στις γενικές και αόριστες περιβαλλοντικές διατυπώσεις. Η Οδηγία 2024/825 και οι επίσημες διευκρινίσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στοχεύουν ακριβώς αυτό: τους γενικούς ισχυρισμούς περί «πράσινης», «eco» ή «βιώσιμης» ανάπτυξης όταν δεν στηρίζονται σε σαφείς αποδείξεις, σε αναγνωρισμένα πρότυπα ή σε κατάλληλα σχήματα πιστοποίησης. Η ίδια η ευρωπαϊκή γραμμή είναι πλέον ξεκάθαρη: όροι όπως «green» ή «eco friendly» δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως εύκολα διαφημιστικά επίθετα χωρίς τεκμηρίωση.
Αυτό αφορά άμεσα και τον τουρισμό. Αφορά τα ξενοδοχεία, τις τουριστικές επιχειρήσεις, τα websites, τα brochures, τα slogans, την προβολή ενός προορισμού και γενικά κάθε δημόσια υπόσχεση που επηρεάζει τον ταξιδιώτη. Για τα καταλύματα, υπάρχουν ήδη αναγνωρισμένα εργαλεία όπως το EUEcolabel, το επίσημο ευρωπαϊκό εθελοντικό σήμα περιβαλλοντικής αριστείας για τουριστικά καταλύματα. Για τους προορισμούς, το βασικό διεθνές σημείο αναφοράς είναι τα GSTC Destination Criteria, δηλαδή το παγκόσμιο πλαίσιο για το τι σημαίνει πραγματικά βιώσιμη διαχείριση προορισμού.
Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο για την Κεφαλονιά. Η τουριστική στρατηγική μας, όπως αυτή παρουσιάστηκε πρόσφατα, υιοθετεί όρους όπωςποιότητα, αυθεντικότητα, τοπική παραγωγή, εμπειρία, καλύτερη διαχείριση ροών, επιμήκυνση της σεζόν και φυσικά βιωσιμότητα και βιώσιμο τουριστικό προιον. Πίσω απο αυτούς τους όρους όμως, υπάρχει πράγματι ένα μετρήσιμο πλαίσιο βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης; Υπάρχει βάση εκκίνησης; Υπάρχουν δείκτες; Υπάρχει δημόσια λογοδοσία; Υπάρχει ανεξάρτητη αξιολόγηση; Υπάρχει επιλογή αναγνωρισμένου πλαισίου; Γιατί αν αυτά δεν υπάρχουν, τότε η συζήτηση περί βιωσιμότητας παραμένει περισσότερο ρητορική παρά διοίκηση.
Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Σημαίνει ότι αν μια επιχείρηση, ένα κατάλυμα ή ακόμη και ένας προορισμός προβάλλεται ως «βιώσιμος», «πράσινος» ή «eco» χωρίς να διαθέτει πραγματικά στοιχεία, αναγνωρισμένο πλαίσιο, ανεξάρτητη πιστοποίηση ή σαφή τεκμηρίωση, τότε αυτό μπορεί να θεωρηθεί παραπλανητική εμπορική πρακτική στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία του καταναλωτή. Και όταν μια τέτοια πρακτική κριθεί σοβαρή, οργανωμένη ή ευρείας κλίμακας, οι συνέπειες δεν είναι μόνο επικοινωνιακές. Μπορεί να υπάρξουν έλεγχοι, απαίτηση να αποσυρθούν ή να αλλάξουν οι ισχυρισμοί, κυρώσεις από τις αρμόδιες αρχές, ζημιά στην αξιοπιστία του φορέα και, σε σοβαρές περιπτώσεις, πολύ βαριά πρόστιμα. Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο των εκτεταμένων διασυνοριακών παραβάσεων, τα κράτη μέλη οφείλουν να προβλέπουν πρόστιμα που μπορούν να φθάσουν τουλάχιστον έως το 4% του ετήσιου κύκλου εργασιών ή, όταν δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία κύκλου εργασιών, έως τουλάχιστον 2 εκατομμύρια ευρώ. Με απλά λόγια, η «βιωσιμότητα» χωρίς απόδειξη παύει να είναι αθώο marketing και γίνεται πραγματικό νομικό και εμπορικό ρίσκο.
Αυτό είναι που πρέπει να καταλάβουν όλοι οι προορισμοί και φυσικά και η Κεφαλονιά. Η βιωσιμότητα δεν είναι πρόθεση. Δεν είναι πάνελ. Δεν είναι ευχάριστη διατύπωση σε δελτία Τύπου. Δεν είναι μια γενική υπόσχεση ότι «πάμε προς τα εκεί». Είναι σύστημα. Θέλει αποδείξεις, δομές, ελέγχους, στόχους και μετρήσεις. Θέλει να ξέρεις τι λες και να μπορείς να το αποδείξεις.
Η Κεφαλονιά έχει ακόμη το πλεονέκτημα ότι δεν έχει χάσει πλήρως τον έλεγχο της τουριστικής της πορείας. Αυτό όμως σημαίνει ότι δεν έχει και άλλοθι. Μπορεί ακόμη να σχεδιάσει σωστά. Μπορεί ακόμη να θέσει κανόνες. Μπορεί ακόμη να επιλέξει σοβαρό πλαίσιο για τα ξενοδοχεία και σοβαρό πλαίσιο για τον ίδιο τον προορισμό. Μπορεί ακόμη να περάσει από το αφήγημα στην τεκμηρίωση.
Το πραγματικό στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι να μιλάμε περισσότερο για βιώσιμο τουρισμό. Είναι να αρχίσουμε επιτέλους να τον αποδεικνύουμε.
