Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή, η διάβρωση και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αυξάνουν την ευαλωτότητα των ελληνικών ακτών, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση για το πόσο μακριά από τη θάλασσα πρέπει να φτάνει η ουσιαστική προστασία της παράκτιας ζώνης.
Η Κοινή Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/89997/3071/2026, με την οποία εγκρίθηκε το νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό, δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ’ 658/7.8.2026. Σύμφωνα με το πλαίσιο, στη ζώνη από 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή απαγορεύονται πλήρως οι νέες διαμορφώσεις και κατασκευές. Εξαιρούνται μόνο οι αναγκαίες διαμορφώσεις για πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και ασθενοφόρων, καθώς και έργα που επιτρέπονται από τη νομοθεσία περί αιγιαλού και παραλίας.
Η διάταξη παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως κανόνας προστασίας της παράκτιας ζώνης. Ωστόσο, ακριβώς το γεγονός ότι η απόλυτη απαγόρευση περιορίζεται στα πρώτα 25 μέτρα έχει προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς τίθεται το ερώτημα τι συμβαίνει αμέσως μετά τη ζώνη αυτή και κατά πόσο το νέο πλαίσιο ανταποκρίνεται στις σημερινές περιβαλλοντικές και κλιματικές συνθήκες.
Τα 25 μέτρα και η μεγάλη διαφορά με τα 100 μέτρα
Το βασικό σημείο της αντιπαράθεσης είναι η σύγκριση με το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης στη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης.
Το Πρωτόκολλο θέτει ως βασική κατεύθυνση τη δημιουργία ζώνης στην οποία δεν επιτρέπεται η δόμηση, πλάτους τουλάχιστον 100 μέτρων από την υψηλότερη χειμερινή ίσαλο γραμμή, προβλέποντας παράλληλα συγκεκριμένες δυνατότητες προσαρμογής σε ειδικές περιπτώσεις.
Επομένως, δεν πρόκειται για έναν ενιαίο ευρωπαϊκό οικοδομικό κανόνα που εφαρμόζεται αυτομάτως σε κάθε παράκτια περιοχή, αλλά για ένα διεθνές πλαίσιο ολοκληρωμένης προστασίας των ακτών, με σαφή κατεύθυνση υπέρ μιας πολύ ευρύτερης αδόμητης ζώνης.
Η Ελλάδα έχει υπογράψει το σχετικό Πρωτόκολλο, χωρίς όμως η εφαρμογή του να έχει ενσωματωθεί με τον τρόπο που ζητούν εδώ και χρόνια περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστημονικοί φορείς.
Οι αντιδράσεις των πολεοδόμων
Οι ενστάσεις είχαν διατυπωθεί ήδη κατά τη διαδικασία διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό.
Ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ) είχε ασκήσει κριτική στη συνολική φιλοσοφία του σχεδίου, θεωρώντας ότι δεν αντιμετωπίζει με επάρκεια ζητήματα όπως η φέρουσα ικανότητα των τουριστικών περιοχών, οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης και η ήδη μεγάλη πίεση που ασκείται σε νησιωτικές και παράκτιες περιοχές.
Ειδικά για τις ακτές, είχε ζητήσει η ελάχιστη προστατευτική απόσταση να κινηθεί στην κατεύθυνση του Πρωτοκόλλου της Βαρκελώνης και να φτάσει τα 100 μέτρα.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η ακτή δεν αποτελεί μια στατική γραμμή. Μεταβάλλεται από τη διάβρωση, τις πλημμύρες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τη σταδιακή άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Υπό αυτή την έννοια, μια ζώνη λίγων δεκάδων μέτρων μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά περιορισμένη σε περιοχές που θα αντιμετωπίσουν μεγάλες μεταβολές τις επόμενες δεκαετίες.
Η κριτική των περιβαλλοντικών οργανώσεων
Στην ίδια κατεύθυνση έχουν κινηθεί και σημαντικές περιβαλλοντικές οργανώσεις.
Η Greenpeace έχει υποστηρίξει την ανάγκη κύρωσης και εφαρμογής του Πρωτοκόλλου της Βαρκελώνης και τη θεσμοθέτηση αδόμητης παράκτιας ζώνης 100 μέτρων, ενώ ανάλογες επισημάνσεις έχουν γίνει σε κοινές παρεμβάσεις οργανώσεων όπως η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, η Καλλιστώ, το MEDASSET και το WWF.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη εντονότερο για νησιά και τουριστικούς προορισμούς στους οποίους η πίεση για νέες τουριστικές εγκαταστάσεις, κατοικίες και υποδομές είναι ήδη μεγάλη.
Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά απλώς εάν θα χτιστεί κάτι στα 20 ή στα 30 μέτρα. Αφορά το εάν το χωροταξικό σύστημα αντιμετωπίζει την ακτή ως μια δυναμική οικολογική ζώνη που χρειάζεται χώρο για να προσαρμοστεί στις μεταβολές του κλίματος ή ως μια γραμμή πέρα από την οποία η ανάπτυξη μπορεί να συνεχίζεται υπό τους γενικούς όρους δόμησης.
Τι κάνουν Γαλλία και Ισπανία
Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες δείχνει ότι υπάρχουν σημαντικά αυστηρότερα μοντέλα προστασίας.
Στη Γαλλία, η Loi Littoral απαγορεύει, εκτός ήδη πολεοδομημένων περιοχών, τις νέες κατασκευές σε παράκτια ζώνη 100 μέτρων από την ανώτερη γραμμή της ακτής, με περιορισμένες εξαιρέσεις για δραστηριότητες που απαιτούν από τη φύση τους άμεση σχέση με το νερό. Το ίδιο το γαλλικό Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης επισημαίνει ότι στη ζώνη αυτή η αρχή της προστασίας του περιβάλλοντος υπερισχύει της οικιστικής ανάπτυξης. (Ecological Transition Ministries)
Στην Ισπανία, η Ley de Costas προβλέπει ζώνη προστασίας 100 μέτρων προς την ενδοχώρα από το όριο της θαλάσσιας δημόσιας ιδιοκτησίας. Μάλιστα, η ζώνη αυτή μπορεί, όπου κρίνεται αναγκαίο, να επεκταθεί κατά ακόμη 100 μέτρα, φτάνοντας συνολικά τα 200 μέτρα, με τη συμμετοχή και της αντίστοιχης τοπικής αυτοδιοίκησης στη διαδικασία. (BOE)
Τι σημαίνει τελικά η διάταξη της ΚΥΑ
Χρειάζεται πάντως μια σημαντική διευκρίνιση: η ΚΥΑ δεν αναφέρει ότι από το 25ο μέτρο και μετά επιτρέπεται αυτομάτως οποιαδήποτε κατασκευή. Παραμένουν σε ισχύ η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία, οι πολεοδομικοί όροι, τα καθεστώτα προστασίας Natura, οι περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις, τα τοπικά και ειδικά πολεοδομικά σχέδια και οι λοιποί περιορισμοί.
Αυτό που καθορίζει το Ειδικό Χωροταξικό είναι ότι τα πρώτα 25 μέτρα αποτελούν οριζόντια ζώνη πλήρους απαγόρευσης νέων διαμορφώσεων και κατασκευών. (Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας)
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ουσία της κριτικής: όχι ότι κάθε τετραγωνικό μέτρο μετά τα 25 μέτρα καθίσταται οικοδομήσιμο, αλλά ότι το εθνικό χωροταξικό πλαίσιο επιλέγει ως κατώτατο, οριζόντιο όριο απόλυτης προστασίας μια ζώνη τετραπλάσια μικρότερη από την κατεύθυνση των 100 μέτρων που υιοθετεί το Πρωτόκολλο της Βαρκελώνης και εφαρμόζεται, με διαφορετικές μορφές, σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις ελληνικές ακτές
Το νέο Χωροταξικό θέτει ως στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη, την ανθεκτικότητα των τουριστικών προορισμών και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της χώρας.
Η πραγματική δοκιμασία όμως θα είναι αν οι προβλέψεις του μπορούν να συγκρατήσουν την ένταση της δόμησης ακριβώς εκεί όπου η τουριστική ζήτηση είναι μεγαλύτερη: στα νησιά, στις παραλίες και στις ήδη επιβαρυμένες παράκτιες περιοχές.
Καθώς η ακτογραμμή μεταβάλλεται και οι κλιματικοί κίνδυνοι αυξάνονται, τα 25 μέτρα δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε ένα ΦΕΚ. Είναι μια επιλογή χωρικής πολιτικής που θα καθορίσει για δεκαετίες πόσο χώρο θα αφήσει η χώρα ανάμεσα στη θάλασσα και στην οικοδομική ανάπτυξη.
Δείτε εδώ το Νέο Χωροταξικό για τον Τουρισμό
Πηγή:www.myota.gr
