Σε μία αποδομητική ανάλυση του κυρίαρχου οικονομικού μοντέλου της Ελλάδας, με επίκεντρο τα σκληρά αριθμητικά δεδομένα της τουριστικής βιομηχανίας, προχώρησε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ (Stanford University) Γιάννης Ιωαννίδης, κατά τη διάρκεια της συνέντευξής του στον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη στην εκπομπή «Αντιθέσεις» του τηλεοπτικού σταθμού ΚΡΗΤΗ TV.
Παρουσιάζοντας διεθνείς δείκτες και συγκριτικές κατατάξεις, ο διακεκριμένος επιστήμονας κατέδειξε το βαθύ χάσμα ανάμεσα στους επίσημους πανηγυρισμούς για τα ρεκόρ αφίξεων και στην πραγματική οικονομική απόδοση του κλάδου, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα κατατάσσεται στην 9η θέση παγκοσμίως με 43,3 εκατομμύρια εισερχόμενους τουρίστες, αλλά υποχωρεί στην 96η θέση ως προς το έσοδο ανά επισκέπτη, το οποίο περιορίζεται σε μόλις 545 ευρώ.
Παράλληλα, ο κ. Ιωαννίδης επισήμανε ότι το 80% των εσόδων από τα συμβόλαια μαζικού τουρισμού διαρρέει προς μη ελληνικές εταιρείες, ενώ κρίσιμες υποδομές, παραλίες και ξενοδοχειακές μονάδες περνούν σταδιακά στον έλεγχο ξένων κεφαλαίων, μετατρέποντας τον τουρισμό σε έναν μηχανισμό υποτίμησης και εκποίησης του εγχώριου πλούτου.
Η αντίφαση των αριθμών: 43,3 εκατομμύρια επισκέπτες και η 96η θέση στο έσοδο ανά τουρίστα
Εξετάζοντας τους τομείς στους οποίους η Ελλάδα καταγράφει υψηλές επιδόσεις σε παγκόσμια κλίμακα, ο καθηγητής του Στάνφορντ εντόπισε δύο συγκεκριμένες κατηγορίες: τις στρατιωτικές δαπάνες και τον φθηνό μαζικό τουρισμό.
Παραθέτοντας τα αναλυτικά στατιστικά στοιχεία, εξήγησε τη δυσαναλογία μεγεθών και εσόδων:
«ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΟΙ ΤΟΥΡΙΣΤΕΣ 43,3 ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ. ΕΝΑΤΗ ΘΕΣΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΜΙΚΡΟΥΛΑ ΧΩΡΑ. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΕΣΟΔΑ 23,6 ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΥΡΩ — ΠΕΦΤΟΥΜΕ ΛΙΓΟ, 21Η ΘΕΣΗ, ΑΛΛΑ ΠΑΜΕ ΚΑΛΑ. 545 ΕΥΡΩ ΑΝΑ ΤΟΥΡΙΣΤΑ, 96Η, ΚΟΝΤΑ ΣΤΟΝ ΠΑΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ. ΚΑΙ ΑΠ’ ΑΥΤΑ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΤΟ 80% ΣΕ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΜΑΖΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΠΗΓΑΙΝΟΥΝ ΣΕ ΜΗ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ. ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΜΑΖΙΚΑ ΕΚΠΟΙΟΥΜΕ ΤΗ ΧΩΡΑ ΑΝΤΙ ΠΙΝΑΚΕΙΟΥ ΦΑΚΗΣ».
Σύμφωνα με τον κ. Ιωαννίδη, η συγκεκριμένη απόκλιση αποδεικνύει ότι ο τεράστιος όγκος επισκεπτών δεν παράγει ισοδύναμη ευημερία για την ελληνική κοινωνία ούτε ενισχύει ουσιαστικά τα δημόσια έσοδα, καθώς η υπέρμετρη πίεση στους προορισμούς συνδυάζεται με χαμηλή κατά κεφαλήν δαπάνη και διαρροή της υπεραξίας σε διεθνείς τουριστικούς ομίλους και πρακτορεία.
«Δεν ξέρω τι ανήκει πλέον σε Έλληνες» και η διαρροή του εγχώριου πλούτου
Στη συζήτηση τέθηκε ευθέως και το ζήτημα των εκτεταμένων εξαγορών στον τουριστικό τομέα, με τον Γιώργο Σαχίνη να αναφέρεται στη μεταβίβαση ιστορικών ξενοδοχειακών συγκροτημάτων και παραδοσιακών ναυαρχίδων της ελληνικής φιλοξενίας σε ξένα επενδυτικά κεφάλαια.
Απαντώντας στο ερώτημα για το ποιο τμήμα της τουριστικής περιουσίας παραμένει υπό εγχώριο έλεγχο, ο κ. Ιωαννίδης μετέφερε τις προσωπικές του διαπιστώσεις από τις συχνές επισκέψεις του στη χώρα:
«ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΤΙ ΑΝΗΚΕΙ ΠΛΕΟΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΕΣ. ΟΠΟΥ ΡΩΤΑΩ, ΓΙΑΤΙ ΕΡΧΟΜΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ, ΚΑΙ ΡΩΤΑΩ “ΑΥΤΟ ΤΙ ΩΡΑΙΟ;”, “Α, ΝΑΙ, ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ ΚΑΤΑΡ”, “ΝΑΙ, ΑΠ’ ΤΑ ΕΜΙΡΑΤΑ”, “ΝΑΙ, ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΔΩ, ΑΠΟ ΚΕΙ”. ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΤΙ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΟΥ ΝΑ ΕΧΕΙ ΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΚΑΠΟΙΑ ΣΤΙΓΜΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΘΕΙ ΑΥΤΟ».
Στο ίδιο πλαίσιο, συνέδεσε την τουριστική εξάρτηση με τη μαζική διαρροή επιστημονικού δυναμικού (brain drain), παρατηρώντας με καυστικό τρόπο ότι η χώρα στερείται τις πλέον παραγωγικές της δυνάμεις, καταλήγοντας να λειτουργεί «απλώς ως προορισμός για κάποιους που θέλουν να πεθάνουν ή να έρθουν να κολυμπήσουν στην Ελούντα αφού τελειώσουν την καριέρα τους».
Από το καζίνο του Ελληνικού στην Ακρόπολη: Το αναπτυξιακό υπόδειγμα και οι υποδομές
Η τοποθέτηση του καθηγητή επεκτάθηκε και στη φιλοσοφία των μεγάλων επενδυτικών σχεδίων στον τουριστικό και αστικό ιστό, φέρνοντας ως παράδειγμα το μοντέλο του Ελληνικού, όπου η κατασκευή ουρανοξύστη συνδέεται με τη δημιουργία καζίνο:
«ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΣ ΟΥΡΑΝΟΞΥΣΤΗΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΣΥΝΟΔΕΥΕΙ ΕΝΑ ΚΑΖΙΝΟ… ΘΑ ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΟΥΜΕ ΤΗ ΜΑΝΙΛΑ; ΞΕΡΕΤΕ ΠΟΣΑ ΚΑΖΙΝΟ ΕΧΕΙ Η ΜΑΝΙΛΑ; ΘΑ ΕΡΘΕΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙ ΣΤΟ ΚΑΖΙΝΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ; ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ; ΚΑΠΟΙΑ ΠΛΟΥΣΙΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΚΑΖΙΝΟ ΤΟ ΟΠΟΙΟ Η ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΔΕΙΧΝΕΙ ΟΤΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΟΔΗΓΕΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΣΕ ΦΤΩΧΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ; […] ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΤΡΑΒΗΞΟΥΜΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΥΣ ΕΜΙΡΗΔΕΣ ΑΠ’ ΤΟ ΚΑΤΑΡ ΝΑ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ, ΝΑΥΑΓΙΑ, ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΤΙ, ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ;»
Παράλληλα, αντιπαρέβαλε τη λογική αυτή με τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς και κορυφαίων μνημείων όπως ο ιερός βράχος της Ακρόπολης, σχολιάζοντας ότι η πολιτεία αντιμετωπίζει το παρελθόν της με όρους άμεσης εμπορευματοποίησης: «δείχνουν μια χώρα η οποία αδιαφορεί για το παρελθόν της, εκτός αν μπορεί να το πουλήσει σε φθηνή τιμή και γρήγορα να το ξεπουλήσει σε φθηνή τιμή και γρήγορα, χωρίς αισθητική, χωρίς ηθική, χωρίς αίσθηση συνέχειας».
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Ιωαννίδης αναφέρθηκε στην πραγματικότητα των μεταφορικών δικτύων στην περιφέρεια, επικαλούμενος τη διαδρομή από τον Άγιο Νικόλαο προς το Ηράκλειο στον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), όπου οι καθυστερήσεις, οι διαρκείς εκτροπές κυκλοφορίας και οι αλλεπάλληλες τελετές εγκαινίων επί δεκαετίες αποτυπώνουν την απόσταση ανάμεσα στην επικοινωνιακή διαχείριση και στην πραγματική κατάσταση των υποδομών που εξυπηρετούν επισκέπτες και πολίτες.
