Αποχαιρετούμε σήμερα μια εκλεκτή συγχωριανή μας και μια μεγάλη Ιθακήσια, η οποία με την προσωπικότητά της και με το ιδιαίτερο χάρισμα στον λόγο που διέθετε αναδείχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες μορφές των ιθακησιακών και επτανησιακών Γραμμάτων των τελευταίων δεκαετιών.
Η Ρίτα, πρώτη από τις τρεις κόρες του Φώτη Τσιντήλααπό το Περαχωριό και της Σταυριώτισσας Αγγέλικας Κουβαρά, γεννημένη στον Σταυρό στα μέσα της δεκαετίας του 1930, από πολύ νεαρή ηλικία έδειξε την καλλιτεχνική της ιδιοσυγκρασία και την κλίση της στα βιβλία, την λογοτεχνία και τα Γράμματα, μια αγάπη που ακολούθησε πιστά σε όλη της την ζωή!
Το 1958, σε ηλικία 25 ετών, εξέδωσε την πρώτη της ποιητική συλλογή, «Φλόγες στο Ιόνιο», όπου ήδη από τότε διαφαίνονταν τα στοιχεία εκείνα που θα χαρακτήριζαν όλη την ακόλουθη πορεία της: το πλούσιο ταλέντο της στον γραπτό λόγο, η ευαισθησία της, η καθαρή ματιά, η ιστορικήσυνείδηση, η προσήλωσή της σε κοινωνικούς στόχους, σε στόχους που ωφελούν το κοινωνικό σύνολο.
Την πρώτη εκείνη ποιητική συλλογή ακολούθησε μια αστείρευτη συγγραφική παραγωγή, σε ένα εύρος λογοτεχνικών ειδών που προκαλεί κατάπληξη και θαυμασμό: ποίηση, πεζογραφία, λαογραφία, χρονογραφήματα, μελέτες, κριτικά δοκίμια, ιστορικές έρευνες, και επίσης ομιλίες, συνεργασίες με εφημερίδες και περιοδικά, εμφανίσεις στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση με θέματα λογοτεχνικά και ιστορικά, κυρίως –αλλά όχι μόνο– επτανησιακού ενδιαφέροντος.
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των έργων της Ρίτας είναι ότι, παρ’ όλο που χωρίζονται σε ποιητικά και πεζά, ακόμα και τα πεζά (δοκίμια) είναι γραμμένα με τρόπο λογοτεχνικό, και έχουν μια βαθιά, βιωματική γνώση των ιστορικών θεμάτων και των ιστορικών προσώπων που καταπιάνεται, και αυτό κάνει πάντα τόσο ευχάριστη και θελκτική την ανάγνωσή τους.
Η Ρίτα παντρεύτηκε τον ναυτικό Δημήτρη Βλησμά από το Περαχωριό και από το 1964 μετοίκισαν στον Πειραιά, όπου εκεί η Ρίτα αναδείχθηκε, όπως ήταν φυσικό, σε εξέχον μέλος της ιθακησιακής και κεφαλληνιακής και ευρύτερα της επτανησιακής παροικίας, με πολυσχιδή δραστηριότητα:αρθρογραφία στις εφημερίδες των συλλόγων της παροικίας, ιστορικές εκδόσεις, βιβλία με τα οποία ανέδειξε ιστορικές μορφές των νησιών μας. Παράλληλα διατελούσε μέλος λογοτεχνικών σωματείων, όπως της «Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών» και του «Συνδέσμου Ιστορικών Συγγραφέων», διαγράφοντας μια λαμπρή και θαυμαστή διαδρομή, από τον μικρό μας τόπο, στην μεγάλη θάλασσα των νεοελληνικών Γραμμάτων!
Άνθρωπος ιδιαίτερης καλλιέργειας, η Ρίτα, με την ζεστασιά, την γλυκύτητα και την ευγένεια του χαρακτήρα της, μπορούσε να μεταδίδει ατόφια την αγάπη από γενιά σε γενιά. Αγάπησε τον τόπο της και τους ανθρώπους του, καιαγαπήθηκε από τους συγχωριανούς της. Και αυτή ανταπέδωσε πλουσιοπάροχα αυτήν την αγάπη αφιερώνοντας πολύ χρόνο και μόχθο στην έρευνα και την καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς της γενέθλιας γης. Αναφέρω εδώ τα πιο χαρακτηριστικά έργα της:
● «Ιθάκη και Οδυσσέας», μια περιπλάνηση στους Ομηρικούς στίχους, 2 τόμοι (1994, 1995).
● «Απ’ την παλιά κασέλα», λαογραφικά διηγήματα της Ιθάκης και Λεξιλόγιο του γλωσσικού ιδιώματος της Ιθάκης, 3 τόμοι (1985, 1997, 1997).
● «Αφεντικός Λόγγος», ιστορικά και λαογραφικά του Περαχωρίου, έκδοση της Κοινότητας Περαχωρίου (1998).
● «Σταυρός στο σταυροδρόμι του χρόνου», 3 τόμοι, έκδοσητου Κοινωφελούς Ομίλου Σταυρού (2013, 2013, 1020).
● «Λαϊκά στιχουργήματα της Ιθάκης» (1997).
● Και βέβαια η επιμέλεια και έκδοση της «Ιστορίας της Ιθάκης», 3 τόμοι, από φθαρμένα και ημικατεστραμμέναχειρόγραφα του ιστοριογράφου Αθανασίου Λεκατσά, έκδοση του Δήμου Ιθάκης (1998-99), ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα που η Ρίτα έφερε εις πέρας με επιτυχία.
Η Ρίτα Τσιντίλη-Βλησμά, με την παρουσία της και το έργο της, αποτέλεσε και αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα αγάπης προς την πατρίδα, την κοινωνία και τον άνθρωπο, μια αστείρευτη πηγή ενέργειας, δραστηριότητας, αισιοδοξίας και προσφοράς.
«Το ατομικό είναι μέσα στο κοινωνικό», έλεγε συχνά. Κάθε τι το έκρινε και το αξιολογούσε με το αν ωφελούσε το κοινωνικό σύνολο, αν έφερνε καλό στην κοινωνία, στους συνανθρώπους της. Με αυτόν τον γνώμονα πορεύτηκε η Ρίτα σε όλη της την ζωή, αυτό ήταν το μέλημα και ο οδηγός της σε κάθε έργο της – και γι’ αυτό η αγάπη, η εκτίμηση και η αναγνώριση προς το πρόσωπό της απλωνόταν πέρα από τα όρια του τόπου μας και μπορώ να πω υπήρξε καθολική, από όλους όσοι την γνώρισαν.
Η ίδια πέρασε ήδη στην αιωνιότητα. Όμως τα έργα μένουν. Και το έργο της Ρίτας εκπληρώνει το χρέος τιμής και μνήμης προς τις γενιές που έφυγαν, και αποτελεί μια ανεκτίμητη προσφορά προς τις γενιές που θα έρθουν και θα θελήσουν κάποτε να γνωρίσουν τις ρίζες τους, καθώς θα βρουν στο έργο της Ρίτας άφθονες και πολύτιμες γνώσεις για τον τόπο τους. Το έργο της Ρίτας ορθώνεται ενάντια στη λήθηκαι εκπληρώνει την ευχή που η ίδια είχε γράψει: «το έργο μου ας γίνει ένα σκαλοπάτι για τον αυριανό», που θα έχει πλέον κάπου να πατήσει για να προχωρήσει πιο πέρα.
Αυτό το «σκαλοπάτι για τον αυριανό» θα εκτιμηθεί αυξητικά με το πέρασμα του χρόνου. Και επίσης θα είναι η μεγαλύτερη αναγνώριση και μνήμη για την ίδια!
Η κοινωνία μας θα θυμάται την Ρίτα Τσιντίλη-Βλησμάπάντα με αγάπη, σεβασμό και ευγνωμοσύνη, για το παράδειγμά της και για το έργο που πρόσφερε. Ας είναι ελαφρύ το χώμα του αγαπημένου της Σταυρού, που από σήμερα την σκεπάζει.
Στην οικογένεια της Ρίτας, που την στήριξε και την πρόσεξε υποδειγματικά μέχρι το τέλος, εκφράζουμε θερμά συλλυπητήρια και ευχόμαστε υγεία και την εξ ύψους ενίσχυση και παρηγορία.
Σπύρος Κουβαράς, Σταυρός Ιθάκης, 17.2.2026
