Δεν κινδυνεύουμε μόνο να χάσουμε τα χρήματα. Κινδυνεύουμε να τα ξοδέψουμε και λάθος.
Η ΣΒΑΑ Αργοστολίου–Ληξουρίου δεν είναι λίστα έργων. Είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία σχεδιασμού που είχαμε εδώ και δεκαετίες και την αντιμετωπίζουμε σαν προεκλογικό φυλλάδιο.
Η ΕΥΔ του Προγράμματος «Ιόνια Νησιά 2021–2027» έχει εκδώσει Πρόσκληση για Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης, με προϋπολογισμό που, σύμφωνα με την ίδια την Πρόσκληση, φτάνει τα 15 εκατομμύρια ευρώ. Και η δημόσια συζήτηση γι’ αυτήν έχει συμπυκνωθεί σε μία ερώτηση: «Ποια έργα θα κάνουμε;»
Αυτή ακριβώς είναι η ερώτηση που η Ευρώπη μάς ζητάει να μη ρωτήσουμε πρώτη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σχεδίασε τις ΣΒΑΑ για μερικά ακόμη πεζοδρόμια, φορτιστές και αναπλάσεις, ούτε για να καλύψει τις καθημερινές υποχρεώσεις ενός Δήμου. Τις σχεδίασε, στο πλαίσιο του Στόχου Πολιτικής 5 «Μια Ευρώπη πιο κοντά στους πολίτες», για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οι πόλεις σχεδιάζουν το μέλλον τους. Το άρθρο 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1058 δεσμεύει, με νόμο, τουλάχιστον το 8% των πόρων του ΕΤΠΑ κάθε κράτους αποκλειστικά γι’ αυτό αυξημένο από το 5% της προηγούμενης περιόδου. Και η Νέα Χάρτα της Λειψίας ορίζει τι σημαίνει «πόλη» σήμερα: δίκαιη, πράσινη, παραγωγική.
Η μέθοδος είναι εξίσου συγκεκριμένη. Το άρθρο 29 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/1060 ορίζει τι πρέπει υποχρεωτικά να περιέχει κάθε στρατηγική:
1. τη γεωγραφική περιοχή
2. ανάλυση των πραγματικών αναγκών και δυνατοτήτων
3. ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδέει τις παρεμβάσεις μεταξύ τους
4. τη συμμετοχή φορέων και πολιτών.
Και η λίστα των έργων; Έρχεται τελευταία και είναι προαιρετική. Το λέει ρητά ο Κανονισμός: η στρατηγική «μπορεί» να περιλαμβάνει κατάλογο έργων. Δεν οφείλει.
Δηλαδή, η μόνη ερώτηση που κυριαρχεί σήμερα στη συζήτησή μας είναι το τελευταίο και λιγότερο υποχρεωτικό κομμάτι όλης της διαδικασίας. Ξεκινήσαμε τη στρατηγική από το τέλος.
Γιατί αυτό μετράει τόσο;
Γιατί χωρίς αρχική μέτρηση δεν υπάρχει στρατηγική· υπάρχουν ευχές.
Πόσα αυτοκίνητα μπαίνουν κάθε μέρα στο Αργοστόλι; Πόσες διαδρομές είναι πραγματικά προσβάσιμες για ΑμεΑ, ηλικιωμένους, γονείς με καρότσια; Πόση είναι η δενδροκάλυψη και πού βρίσκονται οι θερμότερες περιοχές; Ποιες υπηρεσίες λείπουν από το Ληξούρι; Πώς ζουν οι δύο πόλεις τον χειμώνα; Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, το «περισσότερο πράσινο» και η «καλύτερη ποιότητα ζωής» δεν είναι στόχοι. Είναι ευχές. Και δεν αποδεικνύεις ότι βελτίωσες κάτι, αν δεν ξέρεις από πού ξεκίνησες.
Και μη μου πείτε ότι δεν είχαμε δεδομένα. Για το Αργοστόλι υπάρχει ήδη Κυκλοφοριακή Μελέτη από το 2022. Το πρώτο ερώτημα θα έπρεπε να είναι: τι εφαρμόστηκε, τι όχι, και ποιο αποτέλεσμα είχε; Αντ’ αυτού, ξαναρχίζουμε από την αρχή, σαν να μην έχει προηγηθεί τίποτα.
Μέχρι στιγμής, η Δημοτική Αρχή έχει παρουσιάσει όλο το σύγχρονο λεξιλόγιο: πόλη των 15 λεπτών, βιώσιμη κινητικότητα, ανθεκτικότητα, έξυπνη πόλη, ψηφιακό δίδυμο.
Ωραίες λέξεις, αλλά χωρίς γραμμή βάσης, μένουν λέξεις.
Η αντιπολίτευση απάντησε με μια λίστα καλών προθέσεων: προσβασιμότητα, πεζοδρόμια, συγκοινωνία, πράσινο, φορτιστές, κοινωνικές δομές.
Ποιος θα διαφωνήσει; Κανείς. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα: καμία ιεράρχηση, κανένα κόστος, κανένα χρονοδιάγραμμα, καμία μέτρηση, κανένας στόχος, καμία σοβαρή εξειδίκευση για το Ληξούρι.
Μια λίστα που θα μπορούσε να δοθεί και στον Άγιο Βασίλη.
Η μία πλευρά παρουσιάζει λέξεις. Η άλλη ευχές. Και ανάμεσά τους λείπει το μόνο που ζητάει το πρόγραμμα: στρατηγική.
Ας το πούμε καθαρά: αρκετά από όσα ακούγονται δεν θα έπρεπε καν να περιμένουν ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Τα ασφαλή πεζοδρόμια, ο φωτισμός, η προσβασιμότητα, η συντήρηση του δημόσιου χώρου είναι καθημερινές υποχρεώσεις κάθε Δήμου, όχι «οράματα».
Η μεγάλη χρηματοδότηση πρέπει να πάει εκεί που απαιτείται πραγματικός μετασχηματισμός: ολοκληρωμένο σύστημα μετακινήσεων, λειτουργική σύνδεση Αργοστολίου–Ληξουρίου, κλιματική θωράκιση των παραλιακών μετώπων, ενίσχυση του Ληξουρίου ως πλήρους πόλης, πόλεις που λειτουργούν δώδεκα μήνες τον χρόνο.
Και το πιο απογοητευτικό: τίποτα δεν μας αιφνιδίασε. Η περίοδος λέγεται 2021–2027· το πλαίσιο είναι γνωστό εδώ και χρόνια. Υπήρχε χρόνος για δεδομένα, για διάγνωση, για εργαστήρια, για εναλλακτικά σενάρια. Η Κέρκυρα έχει ήδη εγκεκριμένη ΣΒΑΑ. Εμείς φτάσαμε στο 2026 δίνοντας την εικόνα ότι, την τελευταία στιγμή, καλύπτουμε τυπικά τη διαδικασία, μια γενική παρουσίαση και μια διαβούλευση για να μπει το τικ στο κουτάκι των υποχρεώσεων.
Όμως η διαβούλευση δεν είναι διακόσμηση· είναι το τέταρτο υποχρεωτικό στοιχείο του άρθρου 29. Δεν γίνεται στο τέλος, για τα μάτια του κόσμου, γίνεται στην αρχή, για να διαμορφώσει το ίδιο το περιεχόμενο.
Σίγουρα κάποιοι θα πουν: «Μα γι’ αυτό ακριβώς κάνουμε διαβούλευση,για να μας πουν οι πολίτες τι θέλουν.» Ακούγεται δημοκρατικό· είναι όμως το αντίστροφο. Η διάγνωση, τα δεδομένα, η γραμμή βάσης, το τι δεν λειτουργεί, είναι ευθύνη της διοίκησης, όχι ερώτηση προς το κοινό.
Η Νέα Χάρτα της Λειψίας δεν ζητά «ερωτηματολόγιο»· ζητά συν-δημιουργία. Και δεν συν-δημιουργείς πάνω στο τίποτα. Ο πολίτης απαντά ουσιαστικά όταν του λες «μετρήσαμε αυτά, τόσα αυτοκίνητα την ημέρα, η στάθμευση χρησιμοποιείται κατά τόσο, αυτή είναι η δενδροκάλυψη, εκεί η πόλη υποφέρει θερμικά, να τρία σενάρια με το κόστος τους, τι προτιμάτε και τι θα προσθέτατε;». Δεν απαντά ουσιαστικά στο «θέλουμε μια πιο πράσινη, πιο έξυπνη πόλη, πείτε μας τη γνώμη σας». Το δίλημμα δεν είναι «επιβάλλω έτοιμο σχέδιο» ή «ρωτάω ανοιχτά». Υπάρχει και ο σωστός, τρίτος δρόμος: έρχεσαι με τεκμηριωμένη πρόταση, «αυτό βρήκαμε, αυτό προτείνουμε, αυτές είναι οι επιλογές» και ανοίγεις πραγματικά τη συζήτηση, για να τη διορθώσουμε, να την εμπλουτίσουμε, να την αλλάξουμε. Αυτό είναι διαβούλευση. Το άλλο είναι συλλογή ευχών με άλλο όνομα.
Η πραγματική συζήτηση ξεκινάει από πέντε ερωτήσεις: Πού βρισκόμαστε; Τι δεν λειτουργεί; Ποια λύση έχει το μεγαλύτερο δημόσιο όφελος; Πώς θα υλοποιηθεί και θα συντηρηθεί; Πώς θα αποδείξουμε ότι πέτυχε; Αυτό ζητάει το πρόγραμμα και αυτό, μέχρι στιγμής, δεν το έχουμε δει.
Το διακύβευμα δεν είναι αν θα πάρουμε τα χρήματα. Είναι αν, έχοντάς τα, θα σχεδιάσουμε επιτέλους το Αργοστόλι και το Ληξούρι για τα επόμενα είκοσι χρόνια ή αν θα κάνουμε, με ευρωπαϊκή σφραγίδα, περισσότερα από τα ίδια.
Δεν κινδυνεύουμε να χάσουμε μια ευκαιρία. Κινδυνεύουμε να την ξοδέψουμε.
Και όταν, σε μία δεκαετία, κάποιος ρωτήσει «τι άλλαξε πραγματικά;», θα έχουμε νούμερα να απαντήσουμε ή θα έχουμε πάλι λέξεις;
