Γράφει ο Μάνος Λαμπράκης
Είναι πρωτοφανές –και γι’ αυτό αποκαλυπτικό– το φαινόμενο μιας κυβέρνησης που, ευρισκόμενη σε κατάσταση διαρκούς διοικητικής νεύρωσης, επιχειρεί να υποκαταστήσει το ίδιο το γεγονός της πολιτικής με τη στατιστική του σκιά. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, περισσότερο από κάθε άλλη στη μεταπολιτευτική ιστορία, έχει μετατρέψει τη δημοσκόπηση σε ψευδο-θεσμική μορφή νομιμοποίησης, όχι πια ως εργαλείο μέτρησης, αλλά ως τελετουργία επιβεβαίωσης ενός μυθικού ποσοστού, το οποίο λειτουργεί ως εικονικό υποκατάστατο της λαϊκής βούλησης.
Κάθε φορά που η πραγματικότητα απειλεί να διαρραγεί —μια εσωκομματική διαφωνία, μια κοινωνική εξέγερση, μια δικαστική απόφαση, ένα δυστύχημα, ένα κύμα ανεργίας, τελευταία ο πανικός «Σαμαρά»— η εξουσία καταφεύγει σ’ ένα φαντασιακό γραφείο στατιστικών εκτάκτων αναγκών.
Εκεί, μέσα από τη μαγική αριθμητική των μετρήσεων, ο πρωθυπουργός ανακηρύσσεται εκ νέου «σταθερός», δηλαδή υπεράνω κρίσης, εκτός ιστορίας, ένα είδωλο που δεν υπόκειται στο χρόνο, ούτε στη φθορά.
Αυτός ο μηχανισμός παραγωγής σταθερότητας δεν είναι απλώς πολιτικά ύποπτος. Είναι υπαρξιακά παρανοϊκός.
Καθώς η κοινωνία μετακινείται, οργίζεται, φτωχαίνει, αποσυντίθεται, το σύστημα εξουσίας επιμένει να κατασκευάζει τη φαντασίωση μιας αμετάβλητης δημοφιλίας. Και δεν έχουμε να κάνουμε με προπαγάνδα με την παλαιά έννοια, αλλά με κάτι πολύ βαθύτερο: μια πολιτική του φόβου που μεταμφιέζεται σε ηρεμία.
Όσο περισσότερο τρίζει το οικοδόμημα, τόσο πιο τελειοποιημένες, πιο «επιστημονικές» γίνονται οι δημοσκοπήσεις κι όσο περισσότερο αμφισβητείται η αξιοπιστία των θεσμών, τόσο περισσότερο η κυβέρνηση επιθυμεί να φαίνεται ότι ελέγχει την κοινή γνώμη.
Το παράδοξο είναι ότι, με αυτόν τον τρόπο, η εξουσία καθίσταται όμηρος της ίδιας της στατιστικής της. Δεν κυβερνά πια πολιτικά, αλλά αριθμητικά και γνωρίζουν ότι δεν νομιμοποιείται από τη συναίνεση, αλλά από την αναπαράσταση της συναίνεσης.
Η ειρωνεία αυτής της κατάστασης είναι οξύτατη: ένα καθεστώς που προβάλλει τον εαυτό του ως υπόδειγμα «ορθολογικής διαχείρισης» καταφεύγει σε έναν από τους πιο ανορθολογικούς τρόπους επιβίωσης, στη συνεχή παραγωγή φαντασματικών πλειοψηφιών.
Πρόκειται για ένα είδος τεχνοπολιτικού μονοθεϊσμού, όπου ο αριθμός λειτουργεί ως απόδειξη «θείας χάριτος», και κάθε αμφισβήτηση του θεωρείται αίρεση.
Οι δημοσκοπήσεις, έτσι, μετατρέπονται σε λειτουργικά ευαγγέλια μιας νέας πίστης στην αλάνθαστη σταθερότητα του ηγέτη Μητσοτάκη.
Όμως, όπως συμβαίνει πάντοτε με τις τελετουργίες εξουσίας, η υπερβολή της βεβαιότητας υποδηλώνει το βάθος του τρόμου. Δεν υπάρχει πιο αδιάψευστο σημάδι πολιτικού πανικού από την εμμονή να αποδεικνύεις διαρκώς ότι δεν φοβάσαι.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, εγκλωβισμένη σ’ αυτόν τον κύκλο επιτελεστικής σταθερότητας, μοιάζει με εκείνον τον άνθρωπο που, ενώ το σπίτι του καίγεται, τρέχει να διορθώσει την εικόνα της πρόσοψης.
Η πολιτική, αντί να λειτουργεί ως πράξη αναστοχασμού και διαπραγμάτευσης, έχει γίνει καθρέφτης αυτοθαυμασμού. Η ίδια η ιδέα της κρίσης απαγορεύεται, διότι θα ανέτρεπε τη μαγική ακολουθία των «σταθερών ποσοστών».
Γι’ αυτό και κάθε δημοσκόπηση είναι στην ουσία ένα κείμενο αυτο-θεραπείας της εξουσίας: ένα φάρμακο κατά του πανικού που, ειρωνικά, τον αναπαράγει.
Η χώρα ζει, έτσι, μια ιδιότυπη μεταπολιτική εποχή, όπου το πραγματικό γεγονός δεν είναι η κυβερνητική πολιτική, αλλά η ψυχολογία του ίδιου του καθεστώτος.
Η εξουσία πάσχει από πολιτική αγοραφοβία: δεν αντέχει να βγει στον ανοιχτό χώρο της κοινωνίας χωρίς τα στηρίγματα των αριθμών. Και κάθε νέα δημοσκόπηση δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας ύμνος στον τρόμο της, μια τελετή γνώριμη αυτοκαθησυχασμού που αποκαλύπτει, όσο κι αν προσπαθεί να το κρύψει, ότι η σιωπή που περιβάλλει το Μαξίμου… δεν είναι σταθερότητα — είναι φόβος που μετριέται.
