Άρθρο 79 του νέου Κώδικα: οι αιρετοί θα μπορούν να προκηρύξουν ενδιάμεσες εκλογές

Μία από τις πλέον ιδιαίτερες και θεσμικά συζητήσιμες διατάξεις του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι το Άρθρο 79, το οποίο εισάγει για πρώτη φορά τη δυνατότητα «εκούσιας προκήρυξης εκλογών» σε δήμους και περιφέρειες. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό πρόωρης προσφυγής στη λαϊκή ετυμηγορία, ο οποίος μέχρι σήμερα δεν υπήρχε με σαφή και οργανωμένο τρόπο στο θεσμικό πλαίσιο της αυτοδιοίκησης.
Η διάταξη επιτρέπει σε ένα δημοτικό ή περιφερειακό συμβούλιο να αποφασίσει την πρόωρη διεξαγωγή εκλογών για την ανάδειξη νέας δημοτικής ή περιφερειακής αρχής, η οποία όμως θα ολοκληρώσει μόνο το υπόλοιπο της θητείας και όχι νέα πλήρη αυτοδιοικητική περίοδο.
Πότε μπορούν να προκηρυχθούν εκλογές
Σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου, η διαδικασία μπορεί να κινηθεί μόνο μετά από εισήγηση του δημάρχου ή του περιφερειάρχη. Δεν αρκεί δηλαδή μια πρωτοβουλία συμβούλων ή παρατάξεων. Ο αιρετός επικεφαλής της διοίκησης είναι αυτός που ενεργοποιεί θεσμικά τη διαδικασία.
Από εκεί και πέρα απαιτείται εξαιρετικά αυξημένη πλειοψηφία: τέσσερα πέμπτα (4/5) του συνολικού αριθμού των μελών του συμβουλίου. Η απαίτηση αυτή δείχνει ότι ο νομοθέτης θέλει η απόφαση να αποτελεί προϊόν πολύ ευρείας συναίνεσης και όχι εργαλείο μικροπολιτικών χειρισμών ή συγκυριακών πλειοψηφιών.
Η διάταξη προβλέπει επίσης αυστηρούς χρονικούς περιορισμούς:
• Οι εκλογές πρέπει να πραγματοποιηθούν τουλάχιστον 30 ημέρες μετά την απόφαση.
• Πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο εντός 60 ημερών.
• Η δυνατότητα αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο μέσα στα τρία πρώτα χρόνια της αυτοδιοικητικής περιόδου.
• Μπορεί να εφαρμοστεί μόνο μία φορά ανά θητεία.
Ουσιαστικά, αποκλείεται η χρήση του μηχανισμού κοντά στο τέλος της θητείας ή η επαναλαμβανόμενη πολιτική αστάθεια.
Τι σημαίνει πολιτικά η διάταξη
Το Άρθρο 79 εισάγει μία λογική που παραπέμπει περισσότερο σε κοινοβουλευτικά συστήματα πολιτικής νομιμοποίησης. Για πρώτη φορά αναγνωρίζεται ότι μια δημοτική ή περιφερειακή αρχή μπορεί να θεωρήσει πως απαιτείται νέα λαϊκή εντολή πριν από τη λήξη της θητείας.
Αυτό θα μπορούσε να συμβεί:
• σε περιπτώσεις σοβαρής πολιτικής κρίσης,
• σε διάσπαση παρατάξεων,
• σε απώλεια λειτουργικής πλειοψηφίας,
• σε βαθιά κοινωνική ή πολιτική αμφισβήτηση,
• ή ακόμη και όταν μια διοίκηση επιθυμεί ανανέωση της νομιμοποίησής της για σημαντικές αλλαγές.
Ταυτόχρονα όμως γεννάται και ένα ευρύτερο ερώτημα: μήπως η διάταξη ανοίγει τον δρόμο για περισσότερο «πρωθυπουργοκεντρικά» χαρακτηριστικά στην αυτοδιοίκηση, όπου ο δήμαρχος ή ο περιφερειάρχης αποκτά τη δυνατότητα πολιτικής επανεκκίνησης μέσω πρόωρων εκλογών;
Η πρόβλεψη της πλειοψηφίας 4/5 λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα, ωστόσο η ίδια η ύπαρξη του μηχανισμού αλλάζει τη φιλοσοφία της σταθερής πενταετούς αυτοδιοικητικής θητείας.
Ο ρόλος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η παράγραφος 2, σύμφωνα με την οποία η απόφαση για την εκούσια προκήρυξη εκλογών εκδίδεται από τον Γραμματέα της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης μέσα σε μόλις τρεις ημέρες.
Η διάταξη αυτή αναδεικνύει ξανά τον εποπτικό ρόλο της κρατικής διοίκησης απέναντι στην αυτοδιοίκηση. Παρότι η πρωτοβουλία είναι πολιτική και αυτοδιοικητική, η ενεργοποίηση της εκλογικής διαδικασίας εξακολουθεί να περνά μέσα από κρατικό όργανο.
Με την ίδια απόφαση καθορίζονται:
• οι προθεσμίες κατάθεσης υποψηφιοτήτων,
• ο χρόνος ανακήρυξης υποψηφίων,
• η συγκρότηση της Επιτροπής Ελέγχου Δαπανών και Εκλογικών Παραβάσεων,
• καθώς και κάθε άλλη τεχνική λεπτομέρεια της διαδικασίας.
Εκλογές και στις κοινότητες
Η παράγραφος 3 ξεκαθαρίζει ότι όταν προκηρύσσονται νέες δημοτικές εκλογές, δεν εκλέγεται μόνο νέο δημοτικό συμβούλιο. Μαζί εκλέγονται και:
• τα συμβούλια δημοτικών κοινοτήτων,
• καθώς και οι εκπρόσωποι δημοτικών κοινοτήτων.
Άρα η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες συμπαρασύρει συνολικά τη δομή της δημοτικής εκπροσώπησης.
Εκλογικές δαπάνες και έλεγχος
Η παράγραφος 4 προβλέπει ότι εφαρμόζονται αναλογικά όλες οι διατάξεις για:
• τις εκλογικές δαπάνες,
• τις οικονομικές υποχρεώσεις συνδυασμών και υποψηφίων,
• τον έλεγχο εκλογικών παραβάσεων.
Επομένως οι πρόωρες αυτοδιοικητικές εκλογές δεν αποτελούν μια «light» διαδικασία, αλλά ενεργοποιούν πλήρως το εκλογικό και οικονομικό πλαίσιο που ισχύει για τις κανονικές εκλογές.
Ένα νέο θεσμικό εργαλείο με πολλές αναγνώσεις
Το Άρθρο 79 αποτελεί αναμφίβολα μία από τις πιο καινοτόμες αλλά και πιο πολιτικά φορτισμένες διατάξεις του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης. Από τη μία πλευρά, παρέχει μια θεσμική διέξοδο σε περιπτώσεις σοβαρής δυσλειτουργίας ή πολιτικού αδιεξόδου. Από την άλλη, εισάγει μια νέα κουλτούρα πολιτικής ευελιξίας στην αυτοδιοίκηση, η οποία μέχρι σήμερα βασιζόταν κυρίως στη σταθερότητα της θητείας.
Το κατά πόσο η δυνατότητα αυτή θα χρησιμοποιηθεί στην πράξη ή θα παραμείνει ένα «θεσμικό εργαλείο έκτακτης ανάγκης» μένει να φανεί στην επόμενη αυτοδιοικητική περίοδο.
Δείτε εδώ το νομοσχέδιο στην Διαβούλευση