«Η πόλη‑σφουγγάρι»:Το ΙΚΙ για μια νέα πολεοδομία του νερού στην εποχή της κλιματικής κρίσης

Ίδρυμα Κεφαλονιάς και Ιθάκης -ΙΚΙ

Η πόλη σφουγγάρι

Για μια πολεοδομία του νερού

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νερού– 22 Μαρτίου 2026 

Το νερό και τα προβλήματα γύρω από αυτό,βρίσκεται στο κέντρο της πολιτικής προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή που αποτελεί τη νέα κλιματική πραγματικότητα. Ταυτόχρονα το νερό είναι βασικό στοιχείο του περιβάλλοντος αλλά και θεμελιώδες για την ύπαρξη των κοινωνιών.Γνωρίζουμε ότι η κλιματική κρίση προκαλεί ισχυρές βροχοπτώσεις με μεγάλες ποσότητες νερού. Οι πλημμύρες δεν αντιμετωπίζονται από τα λεγόμενααντιπλημμυρικά έργα (κακώς μελετημένα και υλοποιημένα σε πολλές περιπτώσεις),  ούτε από τις μπαζωμένες κοίτες των φυσικών ρεμάτων.   

Το νερό της βροχής πρέπει να ιδωθεί ως πολύτιμος φυσικός  πόρος, που η συνετή και καινοτόμα διαχείρισή του είναι πολύ σημαντική για την βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα των πόλεων. Η διαχείριση αυτή έχει στόχο να αποτρέπει τις πλημμύρες και τις καταστροφές, να διατηρεί το νερό για όλες τιςχρήσεις κυρίως σε περιόδους ξηρασίας, να βελτιώνει την θερμοκρασία και την βιοποικιλότητα αλλά και να προσανατολίζει τις δημόσιες δαπάνες σε πολύ μικρότερου κόστους έργα (πράσινες υποδομές). Κορυφαία επιλογή πολιτικής και «πηγή» νερού παραμένει πάντα η εξοικονόμηση η οποία μπορεί να φθάσει στο 30% της κατανάλωσης.

Τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί διεθνώς μιαενδιαφέρουσα ιδέα, που αντιμετωπίζει τις πόλεις ως σφουγγάρια («Sponge Cities»). Η πόλη απορροφά, συγκρατεί, και απελευθερώνει σταδιακά το νερό της βροχής, μειώνοντας το φόρτο των δικτύων. Αντί να διοχετεύει το βρόχινο νερό ως απόβλητο, μέσω τσιμεντένιων δρόμων ή αγωγών (γκρίζες υποδομές), το απορροφά στον υδροφόρο ορίζοντα ή/και το αποθηκεύει χρησιμοποιώντας το όταν χρειάζεται για διάφορες χρήσεις (πότισμαφυτών, πλύσιμο κοινόχρηστων χώρων κλπ.).

Η «πόλη σφουγγάρι» είναι μια μέθοδος και μια φιλοσοφία του σύγχρονου αστικού σχεδιασμού για την πρόληψη των πλημμυρών και της λειψυδρίας με την ελεγχόμενη εκτόνωση και την αποθήκευση του νερού αντιστοίχως. Η ιδέαξεκίνησε από την Κίνα όπου έχει εκτεταμένηεφαρμογή καθώς και στην Αυστραλία (Όκλαντ) Εδώ και μια δεκαετία, περισσότερες από 70 πόλεις στην Κίνα έχουν εφαρμόσει με επιτυχία αυτή την πολιτική. 

Βασικά μέτρα για την υλοποίηση της είναι: α) δημιουργία υδατοπερατών  επιφανειών σε πλατείες, δημόσιους ανοικτούς χώρους, προκήπια, χώρους στάθμευσης, πεζοδρόμια, δρόμους β) αξιοποίηση των ακάλυπτων χώρων των οικοδομικών  τετραγώνων με κίνητρα για δημιουργία πρασίνου ήυδατοπερατής επιφάνειας γ) κατασκευή δεξαμενών συλλογής βρόχινου νερού, ιδιωτικών οικιακών (απόστέγες και δώματα) και δημόσιων (από πάρκα, πλατείες) δ) συνεργασία  Τοπικής Αυτοδιοίκησηςκαι αρμόδιων φορέων για ευαισθητοποίηση του κοινού. 

Στο Αργοστόλι, με δεδομένη την αμφιθεατρική του δομή του, και την πλημμύρα που δημιουργείται μετάαπό κάθε νεροποντή στην παραλιακή, αποτελείεπείγουσα στόχευση η δημιουργία μιας όσο το δυνατόν μεγαλύτερης «σπογγώδους» επιφάνειας στην πόλη. Με τη χρήση πρώτα από όλα του πρασίνου τόσο στον αστικό όσο και στο άμεσο περιαστικό χώρο. Είναι απολύτως αναγκαία η δημιουργία μιας περιμετρικής πράσινης ζώνηςαπό τις καταβόθρες και το ορφανοτροφείο μέχριτον βοτανικό κήπο και τη γεωργική σχολή. Στο τόξο αυτό θα πρέπει να αποφευχθεί η δόμηση και να προγραμματιστούν κατάλληλες φυτεύσειςδένδρων και θάμνων για τη συγκράτηση του νερού.Είναι μια  λύση οικονομική και οικολογική που πλάιστις άλλες θα βοηθήσει στην άμβλυνση των συνεπειών της ραγδαίας βροχόπτωσης. Ο λόφος του Αη Θανάση ως περιαστικό δάσος, πρέπει να διασωθεί και να μην οικοπεδοποιηθεί γιατί προστατεύει την πόλη.

Θα ήταν εγκληματική κάθε επέκταση της πόλης πάνω από τον περιφερειακό, προς τα Σπήλια που ακούστηκε να λέγεται, πέρυσι, στην πρώτη παρουσίαση του τοπικού πολεοδομικού σχεδίου(ΤΠΣ) Αργοστολίου. Γιατί απλούστατα με τον τρόποαυτό θα αυξηθεί σε όγκο και ταχύτητα η ροή του νερού πάνω στις «γκρίζες» επιφάνειες με αποτέλεσμα εντονότερα  πλημμυρικά φαινόμεναστη κάτω πόλη.

Το Αργοστόλι ήδη υποφέρει από τα φαίνομαι αυτά. Είναι καιρός να σκεφθούμε το μέλλον σε συνθήκεςκλιματικής κρίσης με το νερό στην καρδιά του προβλήματος και να μετατρέψουμε την καταστροφική του πλευρά σε ωφέλιμη. Μια σωστήπολεοδομική μελέτη πρέπει να προβλέψει τοπρόβλημα του νερού και να θέσει σε προτεραιότητατη λήψη των παραπάνω μέτρων που θα είναι σωτήρια για την πόλη.

Για το ΙΚΙ

Ηλίας Μπεριάτος