ΠΟΥ ΠΑΜΕ ΩΡΕ… (ΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΣΚΕΨΗ)
Η Κεφαλονιά είναι από τους λίγους τόπους που δεν χρειάστηκε ποτέ να επινοήσει πολιτισμό. Τον κληρονόμησε. Τον μεγάλωσε. Τον τραγούδησε. Τον έντυσε με βιολιά, κιθάρες, μαντολίνα, φιλαρμονικές, καντάδες, αριέτες και χορωδίες, πολύ πριν ο όρος «πολιτιστική πολιτική» αποκτήσει θέση στα πρακτικά των συνεδριάσεων και στα δελτία Τύπου. Κι όμως, συμβαίνει ένα αξιοπερίεργο, σχεδόν κεφαλονίτικοπαράδοξο – κι όποιος γνωρίζει την ψυχοσύνθεση του νησιού ξέρει πως τα παράδοξα εδώ ανθίζουν σαν τις βουκαμβίλιες.
Μόλις αρχίσουν να καταφθάνουν οι επισκέπτες, εκείνοι δηλαδή που διέσχισαν θάλασσες, αεροδρόμια, ουρές, καθυστερήσεις και ακτοπλοϊκά δρομολόγια για να γνωρίσουν την Κεφαλονιά, εμείς συχνά σπεύδουμε με αξιοσημείωτη προθυμία να τους γνωρίσουμε… όλους τους υπόλοιπους. Αναντίρρητα μια πολιτιστική φιλοξενία τόσο γενναιόδωρη, ώστε στο τέλος λησμονούμε να συστηθούμε οι ίδιοι.
Δεν υπάρχει, ασφαλώς, τίποτε μεμπτό στη συνάντηση των παραδόσεων. Κάθε τόπος της Ελλάδας κουβαλά ένα ανεκτίμητο πολιτισμικό φορτίο. Οι λύρες της Κρήτης, τα κλαρίνα της Ηπείρου, οι ζωηροί σκοποί της Μακεδονίας, οι θρακιώτικοι ρυθμοί, τα νησιώτικα τραγούδια συνθέτουν το μεγάλο ψηφιδωτό της ελληνικής ψυχής.
Αλλά ακόμη και η φιλοξενία έχει μέτρο. Άλλο πράγμα είναι να ανοίγεις το σπίτι σου και άλλο να προσπαθείς να εξαφανίζεσαι από αυτό.
Τον χειμώνα, όταν οι αίθουσες γεμίζουν από Κεφαλονίτες, τότε ναι. Ας ανοίξουν διάπλατα οι πόρτες. Ας έρθει όλη η Ελλάδα. Ας ανταμώσουν οι μουσικές, ας συνομιλήσουν οι παραδόσεις, ας γνωρίσουν οι νέοι μας άλλες πολιτιστικές εκφράσεις, ας πλουτίσει η αισθητική τους καλλιέργεια, ας ψυχαγωγηθεί η τοπική κοινωνία. Εκεί βρίσκεται η πραγματική έννοια της πολιτιστικής ανταλλαγής· στην αμφίδρομη όσμωση, όχι στην αυτάρκεια.
Το καλοκαίρι, όμως, αλλάζουν οι ρόλοι. Δεν είμαστε πλέον θεατές. Είμαστε οικοδεσπότες. Και ο καλός οικοδεσπότης δεν υποδέχεται τους καλεσμένους του λέγοντας: «Ελάτε να σας δείξω το σπίτι του γείτονα. Το δικό μου δεν παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.»
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν Παριανό που θα κρύψει το λευκό του χωριό, έναν Κρητικό που θα απολογηθεί για τη λύρα του ή έναν Κερκυραίο που θα θεωρήσει πλεονάζουσα τη φιλαρμονική του.
Εμείς, όμως, φαίνεται πως έχουμε επινοήσει ένα νέο είδος πολιτιστικής σεμνότητας.
Ντρεπόμαστε ευγενικά για τον ίδιο μας τον θησαυρό.Και κάπως έτσι, δεν μοιάζει να απέχει μακριά, ένα μέλλον όπου, η καντάδα θα περιμένει υπομονετικά στα παρασκήνια, το μαντολίνο και το βιολί θα σιγούν από ευγένεια στα κελεύσματα των τοπικών μας μελωδιών, η φιλαρμονική κρατά διακριτικές αποστάσεις, οι χορωδίες αναρωτιούνται αν ήρθαν λίγο νωρίς, ενώ ο επισκέπτης θα αναχωρεί έχοντας γνωρίσει με επιτυχία σχεδόν κάθε μουσική παράδοση της Ελλάδας… εκτός από εκείνη που γεννήθηκε στον τόπο που επισκέφθηκε. Αξιοθαύμαστο επίτευγμα. Θα μπορούσε μάλιστα να κατοχυρωθεί ως κεφαλονίτικη πατέντα. Να ταξιδεύει κανείς στην Κεφαλονιά και να αναχωρεί χωρίς να έχει ακούσει την Κεφαλονιά.
Αναρωτιέται, λοιπόν, κανείς — όχι από κακοβουλία αλλά από στοιχειώδη λογική.Αν η κεφαλονίτικη μουσική δεν ακουστεί στην Κεφαλονιά, πού ακριβώς προορίζεται να ακουστεί; Μήπως την εξάγουμε μυστικά σε κάποια άλλη ήπειρο; Μήπως τη φυλάμε για καλύτερες ημέρες;Ή μήπως τη θεωρούμε τόσο πολύτιμη ώστε φοβόμαστε μήπως… τη δει κανείς;
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι την ίδια στιγμή μιλούμε με περισσή ευγλωττία για την ανάγκη διαφύλαξης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Εκφωνούμε πύρινους λόγους, συντάσσουμε μεγαλόπνοα ψηφίσματα, επικαλούμαστε την ιστορία, την παράδοση και τη συνέχεια του τόπου.
Και όταν έρχεται η στιγμή να αποδείξουμε στην πράξη όσα διακηρύσσουμε, παραχωρούμε ευγενικά τη σκηνή αλλού, ζητώντας από τη δική μας παράδοση να περιμένει… μέχρι νεωτέρας. Πρόκειται για μια λεπτή μορφή αυτοϋπονόμευσης που φορά το προσωπείο της εξωστρέφειας.
Η αληθινή εξωστρέφεια, όμως, δεν σημαίνει να απεμπολείς την ταυτότητά σου. Σημαίνει να την προσφέρεις με αυτοπεποίθηση στον επισκέπτη, να του επιτρέπεις να γευθεί αυτό που δεν μπορεί να συναντήσει πουθενά αλλού. Η Κεφαλονιά δεν χρειάζεται να δανειστεί φωνή. Έχει ήδη μία από τις ωραιότερες. Το μόνο που της απομένει είναι να πάψει να τη χαμηλώνει ακριβώς τη στιγμή που ο κόσμος έρχεται να την ακούσει.
Γιατί ο τόπος που δεν πιστεύει στον ίδιο του τον εαυτό καταλήγει να χειροκροτεί διαρκώς τους άλλους, ξεχνώντας πως κάποτε ήταν εκείνος που έδινε τον τόνο.Και τότε η σιωπή δεν συνιστά απλώς απουσία μουσικήςαλλά μεγίστη παραφωνία. Το νησί που κάποτε τραγουδούσε χωρίς να ζητά την άδεια κανενός, που έβριθε πολιτισμού και πνευματικών ανθρώπων, που απέφυγε τον ραγιαδισμό και ενώθηκε όντας πολιτισμικά ακμαίο με την μητέρα Ελλάδα, ας κρατήσει ψηλά με περηφάνια το λάβαρο της ταυτότητας και της μοναδικής του φυσιογνωμίας. Επιτέλους!
ΣΑΜΟΛΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ
