Η συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα στην νέα Εφημερίδα των Συντακτών αποτελεί σύμπτωμα, μια στιγμή ενδοσκόπησης ενός πολιτικού σώματος που αδυνατεί να αναγνωρίσει τη δική του αποσύνθεση. Ο Τσίπρας εμφανίζεται ως φωνή ενός παρελθόντος που προσπαθεί να σωθεί μέσα από την εξομολόγηση, ενός ανθρώπου που πιστεύει ακόμη ότι ο λόγος μπορεί να αποκαταστήσει τη νομιμότητα του εαυτού. Και όμως, η έννοια της «εντιμότητας» που επικαλείται δεν είναι πολιτική, αλλά εξομολογητική: δεν αφορά την πράξη, αλλά τη μετάνοια και δεν αναφέρεται στη δομή του θεσμού, αλλά στην ψυχολογία του ηγέτη. Ο λόγος του είναι ένας καθρέφτης που θρυμματίζεται από την ίδια του την επιθυμία να παραμείνει ακέραιος — μια χειρονομία εσωτερικής καθαρότητας που δεν γνωρίζει πια κοινό.
Το «σοκ εντιμότητας» που προτείνει λειτουργεί ως νέο όνομα για την κρίση νοήματος που διαπερνά το πολιτικό μας παρόν. Μέσα σε μια ηθική υπερφωτογράφηση, ο Τσίπρας εμφανίζεται σαν σκιά που ζητά να φωτιστεί. Η εντιμότητα, όμως, δεν προκύπτει από την εξαγγελία. Προκύπτει από τη σιωπή του ήθους, από τη δυσκολία της ευθύνης. Το να μιλάς για εντιμότητα σημαίνει ήδη πως την έχεις χάσει. Όταν ο πολιτικός λόγος αρχίζει να αυτοθεραπεύεται μέσω της γλώσσας του, τότε η πολιτική έχει ήδη υποκατασταθεί από το ψυχογράφημα.
Η ρητορική του περί «σοκ» προδίδει μια βαθύτερη υπαρξιακή κόπωση: την ανάγκη να προκληθεί συγκίνηση εκεί όπου δεν υπάρχει συγκίνηση πια. Το σοκ είναι το τελευταίο τέχνασμα μιας κουρασμένης πολιτικής θεατρικότητας, μια προσπάθεια να ξυπνήσει τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ μέσα από την ίδια τους την απάθεια. Όμως η πολιτική δεν σώζεται με ηλεκτροσόκ. Σώζεται με υπομονή, με οργάνωση, με θεσμική συνέπεια. Ο Τσίπρας, εγκλωβισμένος στην αισθητική παλιού ρήτορα της δεκαετίας του ‘90, φαντάζεται πως η αφύπνιση είναι αποτέλεσμα λόγου και όχι πράξης. Κάπως έτσι, το «σοκ εντιμότητας» μετατρέπεται σε μεταφυσική εφεύρεση ενός ανθρώπου που γνωρίζει πως η πράξη του δεν έχει πια κοινό νόημα.
Όταν, δε, επικαλείται την έννοια του πατριωτισμού, η ρωγμή βαθαίνει. Η λέξη αυτή — τόσο βαριά για τη μεταπολιτική, τόσο φθαρμένη από την ιστορία — ανασύρεται εδώ ως λεκτικό καταφύγιο, όχι ως πολιτικό αίτημα. Η Συμφωνία των Πρεσπών, που θα μπορούσε να σταθεί ως τεκμήριο ιστορικής εντιμότητας, εμφανίζεται τώρα σαν μια ανάμνηση ενός ήθους που δεν μπορεί να επαναληφθεί. Γιατί ο πατριωτισμός του Τσίπρα υπήρξε περισσότερο αισθητικός παρά πολιτικός· ένα είδος ηθικού ρομαντισμού που δεν άντεξε να μετουσιωθεί σε καθημερινό ρεαλισμό. Ο πατριωτισμός, είναι μορφή κοινότητας, όχι συναισθήματος — είναι η ικανότητα ενός λαού να ζει μαζί υπό την κοινή του αδυναμία. Ο Τσίπρας, όμως, τον μετέτρεψε σε κώδικα αυτοδικαίωσης, σε ύστατο επιχείρημα ενός ηγέτη που αναζητά καθαγιασμό μέσα από την ήττα.
Η συνέντευξη αυτή είναι λιγότερο πολιτικό μανιφέστο και περισσότερο ελεγειακή εξομολόγηση. Αντί να αρθρώσει προοπτική, οργανώνει ένα είδος επιμελημένης μεταμέλειας. Μιλά για δικαιοσύνη χωρίς σύγκρουση, για εντιμότητα χωρίς πράξη, για πατριωτισμό χωρίς κοινότητα. Και πίσω απ’ όλα, διαφαίνεται το άδειο βάρος μιας πολιτικής που δεν μπόρεσε να αγαπήσει τον εαυτό της.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται «σοκ εντιμότητας». Χρειάζεται τη δύσκολη ησυχία της ευθύνης. Τη θεσμική ταπεινότητα που δεν διαφημίζεται, αλλά πράττει. Χρειάζεται την αποκατάσταση της σχέσης μεταξύ δύναμης και πειθαρχίας, την επιστροφή της πολιτικής ως μορφή ηθικού βίου, όχι ως τελετή εξιλέωσης. Και ίσως χρειάζεται και πολίτες που θα ψιθύριζουν: «Αφήστε πια τα λόγια — οι καθρέφτες κουράστηκαν να καθρεφτίζουν». Γιατί η πολιτική που δεν τολμά να ξαναδεί το πρόσωπό της, καταδικάζεται να περιγράφει αιωνίως την αντανάκλασή της.
